Custom 455 ve 17-4PH ikisi de çökelme sertleşmeli (PH) martenzitik paslanmaz çeliktir: çözeltiye alınır, sonra yaşlandırılarak sertleştirilir. Aralarındaki fark, mukavemet ile korozyon direnci arasında yapılan tercihtedir.
Temel ayrım: krom
17-4PH’nin kromu %15,00 – 17,50‘dir. Custom 455’in kromu ise %11,00 – 12,50 — yani belirgin şekilde daha düşük. Buna karşılık Custom 455 nikeli %7,50 – 9,50’ye çıkarır ve titanyum ile sertleşir; 17-4PH ise bakır ve niyobyumla sertleşir.
Bunun sonucunu Carpenter Technology’nin kendi iki veri sayfası açıkça gösteriyor: Custom 455’in genel korozyon direncini Tip 430 ile, Custom 630’unkini (17-4PH) ise Tip 302/304 ile kıyaslıyor. Aynı üretici, iki doküman, net bir sıralama.
Kısacası: Custom 455 mukavemeti kromdan feragat ederek satın alır.
Rakamlarla karşılaştırma
| ÖZELLİK | Custom 455 (S45500) | 17-4PH (S17400) |
|---|---|---|
| Krom (Cr) | %11,00 – 12,50 | %15,00 – 17,50 |
| Nikel (Ni) | %7,50 – 9,50 | %3,00 – 5,00 |
| Bakır (Cu) | %1,50 – 2,50 | %3,00 – 5,00 |
| Niyobyum + Tantal (Nb+Ta) | %0,10 – 0,50 | %0,15 – 0,45 |
| Molibden (Mo) | max %0,50 | belirtilmez |
| Mangan (Mn) | max %0,50 | max %1,00 |
| Silisyum (Si) | max %0,50 | max %1,00 |
| Karbon (C) | max %0,05 (üretici) / max %0,03 (ASTM A564) | max %0,07 |
| Fosfor (P) | max %0,040 (üretici) / max %0,015 (ASTM) | max %0,040 |
| Kükürt (S) | max %0,030 (üretici) / max %0,015 (ASTM) | max %0,030 |
| ASTM A564 tipi | XM-16 | 630 |
| Sertleşme mekanizması | titanyum çökelmesi | bakır çökelmesi |
| Genel korozyon direnci | Tip 430 seviyesinde | Tip 302/304 seviyesinde |
Custom 455’in mekanik değerleri
Aşağıdakiler ASTM A564 Tip XM-16’nın şartname minimumlarıdır — tipik değer değil, garanti edilen alt sınırdır. Standardın üç ayrı baskısının (2004, 2007/ASME SA-564, 2019) reprodüksiyonları karşılaştırıldı; rakamlar üç baskıda da birebir aynı çıktı. Geçerlilik: 150 mm’ye kadar çubuk ve profil, boyuna yön.
| DURUM | Rm min | Rp0,2 min | A min | Kesit daralması min | Sertlik min |
|---|---|---|---|---|---|
| H900 | 1620 MPa (235 ksi) | 1515 MPa (220 ksi) | %8 | %30 | 47 HRC / 444 HBW |
| H950 | 1515 MPa (220 ksi) | 1415 MPa (205 ksi) | %10 | %40 | 44 HRC / 415 HBW |
| H1000 | 1415 MPa (205 ksi) | 1275 MPa (185 ksi) | %10 | %40 | 40 HRC / 363 HBW |
| Durum A (çözeltiye alınmış) | şart yok | şart yok | — | — | maks 331 HBW / 36 HRC |
ASTM A564’te XM-16 için H1050 durumu YOKTUR.
Standardın üç baskısının üçü de XM-16 için yalnız H900, H950 ve H1000 tanımlar. Piyasada dolaşan H1050 rakamları üretici tipik tablolarından gelir, şartname minimumu değildir. Siparişe “H1050, ASTM A564’e göre” yazmak karşılıksızdır.
Isıl işlem
Çözeltiye alma 830 ± 15 °C (1525 ± 25 °F), hızlı soğutma. Yaşlandırma tek kademelidir ve dört saat sürer:
| DURUM | Yaşlandırma sıcaklığı | Süre | Soğutma |
|---|---|---|---|
| H900 | 480 °C (900 °F) | 4 saat | havada |
| H950 | 510 °C (950 °F) | 4 saat | havada |
| H1000 | 540 °C (1000 °F) | 4 saat | havada |
17-4PH’nin H1150M gibi çift kademeli çevrimlerinin aksine burada soğutma (refrigeration) veya ikinci kademe gerekmez. 540 °C / 4 saat çevriminin sertleştirme mekanizması — bakırca zengin çökeltiler, Ni₃Ti (η) ve G-fazı — Pekin Teknoloji Üniversitesi’nin 2026 tarihli bir çalışmasında bağımsız olarak incelenmiştir.
Sipariş verirken: iki farklı kimya seti dolaşıyor
Custom 455 için iki ayrı bileşim sınırı yayımlanır ve aralarındaki fark sertifikayı etkiler:
| ELEMENT | ASTM A564 XM-16 / ASTM F899 | Carpenter veri sayfası |
|---|---|---|
| Karbon (C) | max %0,03 | max %0,05 |
| Fosfor (P) | max %0,015 | max %0,040 |
| Kükürt (S) | max %0,015 | max %0,030 |
| Titanyum (Ti) | %0,90 – 1,40 | %0,80 – 1,40 |
Yani Carpenter’ın kendi tip analizine göre sertifikalı bir malzeme ASTM A564 XM-16’dan kalabilir. Hangisine göre istediğinizi siparişe yazın.
Bir düzeltme de gerekiyor: bu alaşım tek kaynaklı değildir. Universal Stainless ve Fort Wayne Metals da VIM+VAR yoluyla ergitiyor, alaşımın kendi Avrupa malzeme numarası var (1.4543 / X3CrNiCuTiNb12-9) ve ASTM F899 Class 5 kapsamında cerrahi alet malzemesi olarak listeleniyor. Doğru ifade “tek kaynaklı” değil, “sınırlı sayıda ergiticisi olan”dır.
Bu tablonun okunuşu. Kaynak adı yazılmayan satırlar en az dört bağımsız kuruluşta doğrulanmıştır. Parantez içinde kuruluş adı geçen satırlar daha az sayıda kaynakta bulunabildiği için kaynağıyla birlikte veriliyor. Doğrulayamadığımız hiçbir değer yazılmamıştır.
Isıl işlem
17-4PH: çözeltiye alma 1038 ± 14 °C, ardından 32 °C altına soğutma (bu adım zorunludur). Yaşlandırma sıcaklıkları durumu belirler: H900 = 482 °C, H1025 = 551–552 °C, H1075 = 580 °C, H1100 = 593–595 °C, H1150 = 620–621 °C.
Custom 455: tek kademeli yaşlandırma ile sertleşir; soğutma (refrigeration) veya çift işlem gerektirmez. 17-4PH’nin H1150M gibi çift kademeli çevrimlerine karşılık bu bir işlem sadeliği avantajıdır.
H900 tuzağı — 17-4PH alırken en önemli karar
En yüksek sertlik her zaman doğru tercih değildir.
Carpenter’ın kendi tipik değerleri, yaşlandırma sıcaklığı yükseldikçe tokluğun nasıl arttığını gösteriyor: H900’de 21 J, H1150’de 75 J, H1150M’de 136 J — akma dayanımı ise sırasıyla 1262, 869 ve 600 MPa’ya iniyor. Rolled Alloys da aynı eğilimi bildiriyor.
Daha kritik olanı gerilmeli korozyon çatlamasıdır. Cleveland-Cliffs’in deniz ortamı testlerinde, akma dayanımının %90’ında yüklenmiş kaynaklı numunelerde H900 68 gün içinde kırıldı; H1025, H1075 ve H1150 ise 25 yılı aşkın sürede hiç kırılmadı. Carpenter, Cleveland-Cliffs ve BÖHLER aynı kuralı koyuyor: mukavemet şartını karşılayan en yüksek sıcaklıkta yaşlandırın ve hiçbir koşulda 552 °C’nin altına inmeyin.
Sipariş verirken dikkat
Dört nokta
1. Custom 455® Carpenter Technology’nin tescilli markasıdır — tek kaynaklı bir alaşımdır. 17-4PH ise dünya çapında çok kaynaklıdır. Bu bir tedarik süresi ve ikinci kaynak meselesidir.
2. Carpenter’ın tip analizine göre sertifikalı Custom 455, karbon, fosfor, kükürt ve titanyumda ASTM A564 XM-16’dan kalabilir. Hangisine göre istediğinizi yazın.
3. H1150M ile H1150D aynı şey değildir. H1150M 760 °C/2 saat + 621 °C/4 saattir; Rolled Alloys H1150D’yi 621 °C’de iki kez 4 saat olarak tanımlıyor. Farklı çevrimler, farklı özellikler.
4. Durum A (yalnızca çözeltiye alınmış) bir servis durumu değildir. 17-4PH kullanılmadan önce mutlaka yaşlandırılmalıdır.
Hangisi sizin işiniz için?
Custom 455: çok yüksek mukavemetin öncelikli, korozyon ortamının hafif olduğu yerler — havacılık bağlantıları ve yüksek gerilmeli miller, cerrahi ve ortopedik el aletleri, matkap uçları, tornavidalar.
17-4PH: mukavemet ile korozyon direncinin birlikte gerektiği yerler — havacılık ve füze fitingleri, petrol sahası vana bileşenleri, pompa ve vana milleri, dişliler, bağlantı elemanları, kimyasal proses ekipmanı, deniz şaftları, gıda işleme.
Gösterimler, standartlar ve AMS karşılıkları
Aynı çelik, hangi sistemde konuştuğunuza göre farklı isimle anılır. Sipariş ve sertifika karışıklıklarının çoğu buradan çıkar, o yüzden kısaca özetleyelim:
- AISI — Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü’nün kalite adlandırmasıdır (410, 316L gibi). Günlük dilde en yaygın kullanılan isimdir, ama tek başına bir satın alma şartnamesi değildir: bileşim ve mekanik şartlar ASTM standartlarında tanımlanır.
- UNS — ASTM ile SAE’nin ortak Birleşik Numaralandırma Sistemi’dir (S41000 gibi). Kuzey Amerika’da sipariş ve sertifikada esas alınan numaradır ve AISI adından daha kesindir.
- W.Nr / EN — Avrupa malzeme numarası (1.4006 gibi) ve EN adı (X12Cr13 gibi). Avrupa’da esas alınan gösterim budur. AISI karşılığıyla çoğu zaman yaklaşık eşdeğerdir; karbon, kükürt veya molibden sınırları sıklıkla farklıdır.
- AMS — SAE’nin havacılık malzeme şartnameleridir. AMS yalnızca bileşimi değil; ergitme yöntemini, ürün formunu, ısıl işlem durumunu ve muayene şartlarını da bağlar. Havacılık ve savunma siparişlerinde belirleyici olan gösterim budur.
| GÖSTERİM | Custom 455 | 17-4Ph / AISI 630 |
|---|---|---|
| AISI / ticari ad | Custom 455 | 17-4Ph / AISI 630 |
| EN malzeme no (W.Nr) | — | 1.4542 |
| UNS numarası | S45500 | S17400 |
| AMS şartnameleri | AMS 5617 · AMS 5860 | AMS 5604 · AMS 5622 |
| Ürün sayfası | Custom 455 teknik sayfası | 17-4Ph / AISI 630 teknik sayfası |
İki hatırlatma. Birincisi: AMS numarası ürün formuna ve duruma özeldir. Aynı kalitenin çubuk, sac ve dövme için ayrı AMS şartnameleri olabilir; bir AMS numarası talep etmeden önce hangi ürün formunu istediğinizi netleştirin.
İkincisi: yukarıdaki tabloda AISI adı, malzeme numarası, UNS ve AMS bilgileri Defence Metal ürün sayfalarındaki gösterimlerdir. Farklı bir standart baskısına veya farklı bir ürün formuna göre çalışıyorsanız, malzeme numarasını ve şartname baskısını siparişinize açıkça yazın.