​‌​​‌​

EN AW 7075 / AMS 4078 / AMS 4124

​‌​​‌​

AMS 4078 / AlZn5.5MgCu / 7075 / T7351​‌​​‌​

Havacılık başta birçok alanda kullanılan EN AW 7075 T651 özellikle büyük çaplarda ve yüksek kalınlıklarda gerilmeli korozyon çatlağı direnci yetersiz olduğundan 7075 T7351 tercih edilir. Büyük ebatlı yekpare alüminyum levha olarak kullanılacağı durumlarda, uygun AMS, ASTM standartları seçildiğinde 7075 T7351 hem gerilmeli yüksek korozyon için yüksek direnç sağlarken kusursuza yakın hassas toleranslarda çarpılma sorunu olmadan işlenebilirlik özelliği elde edilmiş olur.

İşlenebilirlik: EN AW-7570, yüksek mukavemet ve sıcaklık dayanımı sağlamakla birlikte, genellikle daha sert ve zor işlenebilir bir alaşımdır. Bu nedenle, işlenebilirlik ve şekillendirme sürecinde dikkat edilmesi gereken bazı faktörler bulunmaktadır.​‌​​‌​

Tornalama ve Frezeleme:

• Kesme Hızı: EN AW-7570 alüminyum alaşımı, genellikle orta seviyede kesme hızlarıyla işlenebilir. Daha yüksek hızlar, aşırı ısınmaya neden olabilir ve bu da işleme sürecini olumsuz etkileyebilir.​‌​​‌​
• Kesici Takımlar: Karbür uçlar veya sertleştirilmiş çelik uçlar ile işlenebilir. Kesici takımların ömrü, kullanılan hız ve soğutma sıvısına bağlı olarak değişebilir.
• Soğutma: Yüksek işleme hızlarında soğutma sıvısı kullanmak, malzemenin aşırı ısınmasını ve işleme kalitesinin bozulmasını engeller.​‌​​‌​

Kaynaklanabilirlik: EN AW-7570, TIG ve MIG kaynak yöntemleriyle kaynaklanabilir. Ancak, kaynak sırasında yüksek ısıl gerilim oluşabileceği için dikkatli olunması gereklidir. Kaynak sırasında oksitlenme sorunlarına karşı yüzey temizliği önemlidir.

Isıl İşlem: EN AW-7570, genellikle T5 veya T6 ısıl işlemine tabi tutulabilir. Bu, malzemenin sertlik ve dayanıklılığını artırmak için kullanılır. Isıl işlem sonrası malzeme daha yüksek mukavemet ve sertlik kazanır, ancak işlenebilirlik biraz düşebilir.​‌​​‌​

MALZEME KOMPOZİSYONUNUN STANDARTLARI

7075 T7351 aşağıdaki standartlarda olabilmektedir.

Levha / Plaka olarak;

• 7075 T7351​‌​​‌​
• AMS QQ-A-250/12
• AMS 4078​‌​​‌​
• ASTM B209
• AIR 9048-690​‌​​‌​
• WL 3.4364

Soğuk Çekim Çubuk Lama Tel olarak;

• 7075 T7351​‌​​‌​
• AMS QQ-A-225/9
• AMS 4124​‌​​‌​
• ASTM B211

7075 T7351 için Çok Bilinen Bazı Uygulamalar:

• Orta büyüklükteki uyduların şase yapımında​‌​​‌​
• Çok uzun ebatlardaki levhaların ince cidarlı boşaltmalı tasarımlarında, fikstür-döner tabla projelerinde
• Uçaklarda bağlantı aparatlarında,​‌​​‌​
• Savunma sanayinde kaplama yapılmış hali valf-subap yapımında

 ​‌​​‌​

​‌​​‌​

EN AW-7075 Nedir — ve T6 ile T73 Arasındaki Fark Neden Her Şeydir

​‌​​‌​

EN AW-7075 (kimyasal simge EN AW-AlZn5,5MgCu / W.Nr. 3.4365 / AA 7075 / UNS A97075 / eski DIN adı AlZnMgCu1,5), alüminyumun en yüksek dayanımlı ticari ailesinin standart üyesidir. Nominal bileşimi %5,1–6,1 Zn, %2,1–2,9 Mg, %1,2–2,0 Cu ve %0,18–0,28 Cr‘dur. T651 temperinde ölçülen tipik çekme dayanımı 572 N/mm², akma 503 N/mm²‘dir — yapısal çeliğin bandında, çeliğin üçte bir yoğunluğunda.​‌​​‌​

Ama bu sayfanın asıl konusu o sayılar değildir. Asıl konu şudur: 7075, gerilmeli korozyon çatlamasına (GKÇ) duyarlı olduğu için özel olarak zayıflatılan nadir mühendislik malzemelerinden biridir. T73 temperi, dayanımın yaklaşık %10–15’ini bilinçli olarak feda ederek bir arıza biçimini ortadan kaldırmak için icat edilmiştir. 7075 hakkında bilinmesi gereken tek en önemli şey budur ve veri sayfalarının çoğu bunu ya hiç yazmaz ya da T6 ile T73’ü aynı satırda karıştırır.

Neden aşırı yaşlandırma gerilmeli korozyon çatlamasını durdurur

7075’in dayanımı, matris içinde ince dağılmış η′ ve η (MgZn₂) çökeltilerinden gelir. Doruk yaşlandırmada (T6) bu çökeltiler çok ince ve tane sınırlarında sürekli bir dizi hâlinde bulunur. Tane sınırı boyunca uzanan bu sürekli dizi, klorürlü bir ortamda ve çekme gerilmesi altında anodik bir çatlak yolu oluşturur; buna hidrojenin tane sınırına taşınması eklenir ve sonuç taneler arası gerilmeli korozyon çatlamasıdır.​‌​​‌​

T73’ün yaptığı şey, o sürekli diziyi bozmaktır. İki kademeli aşırı yaşlandırma çevriminde tane sınırı çökeltileri irileşir ve birbirinden ayrılır; aynı zamanda tane sınırının iki yanında çökeltiden yoksun bölge (PFZ) genişler. Sonuç: anodik yol artık sürekli değildir ve çatlak ilerleyemez. Matristeki çökeltiler de irileştiği için dayanım düşer — bu, aynı madalyonun iki yüzüdür ve birinden vazgeçmeden diğerini alamazsınız.

Ölçülebilir kanıt elektrik iletkenliğidir. Çökeltiler irileştikçe katı çözeltideki alaşım elementi azalır ve iletkenlik yükselir: T6’da %32–35 IACS, T73’te %38–42 IACS. Bu yüzden 7075’te aşırı yaşlandırmanın doğru yapılıp yapılmadığı, sertlik ve iletkenlik birlikte ölçülerek denetlenir. Yalnızca sertliğe bakmak yeterli değildir — eksik aşırı yaşlandırılmış bir parça T6 gibi sert ve T6 gibi çatlamaya açık olabilir.​‌​​‌​

Ürün Formuna Göre Standartlar​‌​​‌​

7075, Avrupa (EN) ve Amerikan (ASTM/AMS/QQ-A) olmak üzere iki ayrı şartname dünyasında yaşar ve bu iki dünya farklı sayılar verir. Havacılık tarafı ağırlıklı olarak AMS ile çalışır; ticari tarafta ASTM B serisi geçerlidir; Avrupa’da EN 485 / EN 755 / EN 754 / EN 586 kullanılır. Aynı parça için üç farklı asgari değer seti olabilir.​‌​​‌​

Standardı OLMAYAN Ürün Formları​‌​​‌​

Kimyasal Bileşim​‌​​‌​

ÇELİŞKİ UYARISI — bileşim bandı. Yaygın bir ansiklopedi kaydı 7075 için %5,6–6,1 Zn, %2,1–2,5 Mg, %1,2–1,6 Cu yazıyor. Bu, şartname sınırları DEĞİLDİR. Üretici veri sayfaları ve EN 573-3, hem Avrupa hem Amerikan tarafında %5,1–6,1 Zn, %2,1–2,9 Mg, %1,2–2,0 Cu bandını veriyor — daha geniş. Dar bant büyük olasılıkla bir TİPİK bileşim aralığıdır ya da 7175 gibi daha sıkı kontrollü bir varyanta aittir. Sertifika denetimi yaparken geniş bandı kullanın; dar bandı şartname sınırı sanıp bir partiyi reddetmeyin.​‌​​‌​

Mekanik Değerler

​‌​​‌​

​‌​​‌​

7075’te “asgari” ile “tipik” arasındaki fark diğer alaşımlardakinden daha tehlikelidir, çünkü iki farklı şartname dünyası aynı anda dolaşımdadır. Aşağıda üçü ayrı ayrı verilmiştir: Amerikan tipik, Amerikan asgari ve Avrupa (EN 485-2) asgari.

İKİ DÜNYA ARASINDAKİ FARKA DİKKAT. Avrupa tarafında T651 plaka için Rm ≥540 / Rp0,2 ≥460–470 asgari değerleri verilirken, Amerikan üretici tabloları tipik olarak 572 / 503 ve asgari olarak 531 / 455 veriyor. Bu üç sayı seti birbiriyle çelişmiyor — farklı şeyler: biri Avrupa standardının asgarisi, biri Amerikan şartnamesinin asgarisi, biri ölçülmüş tipik. Bir hesap yaparken hangi kaynaktan aldığınızı belgeleyin; bir sertifikayı denetlerken malzemenin hangi şartnameye göre sipariş edildiğine bakın.

Fiziksel Özellikler​‌​​‌​

Isıl İşlem — ve Neden Hiç Tolerans Yoktur​‌​​‌​

​‌​​‌​

Çözelti tavı

Yayımlanan çözelti tavı: 466 °C ± 6 °C (870 °F ± 10 °F). Süre kesite göre 30 dakika ile 2 saat arasındadır; tipik yaklaşım yaklaşık 30 dakika artı her ek inç kalınlık için 15–30 dakika‘dır. Fırın sıcaklık tekdüzeliği ± 10 °F (± 6 °C) istenir; havacılık işlerinde ± 5 °F’ye kadar iner.​‌​​‌​

Bu tolerans neden bu kadar dar? Çünkü 7075’in denge dışı ötektik ergime noktası yaklaşık 477 °C civarındadır — yani çözelti tavı sıcaklığının yalnızca on bir derece üstünde. Bir Avrupa fabrika sayfasının verdiği 480 °C solidüs bunu doğrular. Fırının bir noktası hedefi on derece aşarsa, tane sınırlarında yerel ergime başlar (incipient melting) ve bu HASAR GERİ DÖNÜŞSÜZDÜR: parça sonradan doğru yaşlandırılsa bile süneklik, tokluk ve yorulma ömrü kalıcı olarak kaybolur ve çoğu zaman gözle görülmez. 7075 ısıl işleminde fırın haritalaması (AMS 2750 tarzı) bir formalite değil, güvenlik gereğidir.

Su verme — en kritik adım​‌​​‌​

7075, alüminyum alaşımları arasında su vermeye en duyarlı olanlardan biridir. Yayımlanan pratik:
· Ortam: 29 °C (85 °F) altında soğuk su, güçlü karıştırmayla.
· Transfer süresi: kalın kesitler için fırından su tankına yaklaşık 15 saniye sınırı. Bu süre aşılırsa parça havada çökelmeye başlar ve doruk dayanıma ulaşamaz.
· Kritik soğuma hızı: 399–288 °C (750–550 °F) kritik aralığında yaklaşık saniyede 278 °C (500 °F).
· Polimer soğutma sıvısı: çarpılmayı azaltmak için kullanılabilir ama soğuk suya göre %5–10 dayanım cezası getirir. İnce toleranslı parçada bu bir mühendislik tercihidir ve sertifikaya yazılmalıdır.

Su vermenin iki yan etkisi vardır ve ikisi de pahalıdır. Birincisi çarpılma. İkincisi artık gerilme: hızlı su verilen kalın bir plakanın yüzeyi basma, merkezi çekme gerilmesi taşır. T651 ve T7351 temperlerindeki “51” eki tam olarak bunu çözer — su verme sonrası kontrollü gerdirme ile artık gerilme silinir. Kalın 7075 plakadan hassas parça işleyecekseniz gerdirilmiş temper (T651 / T7351) şart, tercih değildir.​‌​​‌​

Yaşlandırma — T6 ve T73 çevrimleri

7075 yeniden ısıl işlem görebilir mi

Evet, ama her seferinde bir bedel vardır. T73 bir parçayı yeniden T6’ya çıkarmak için yeniden çözelti tavı + su verme + T6 yaşlandırma gerekir. Bunun üç riski vardır: (1) yeniden çarpılma ve yeniden gerilme — ve gerdirme imkânı artık yoktur, çünkü parça işlenmiştir; (2) tane irileşmesi; (3) 466 °C’de yeniden ergime riski. Ters yön (T6 → T73) daha kolaydır: yalnızca aşırı yaşlandırma çevrimini uygulamak çoğu zaman yeterlidir. Pratik kural: hangi temperi istiyorsanız o temperde satın alın; tempere sonradan karar vermeyin.​‌​​‌​

Kaynak — 7075 KAYNAKLANMAZ

Bu bölümde muğlak bir ifade kullanılmayacaktır. 7075 ergitme kaynağıyla birleştirilmez. Bir üreticinin kaynaklanabilirlik notu D (tavsiye edilmez)‘dir; bir Avrupa fabrikasının 1–6 ölçeğinde gaz/TIG/MIG ergitme kaynağı 6 (yani en kötü not) alır. Aynı ölçekte direnç nokta kaynağı 2 alır — yani sorun ısı değil, ergimiş havuzun katılaşmasıdır.​‌​​‌​

Neden: sıcak (katılaşma) çatlaması

Üç mekanizma üst üste biner:
1. Geniş katılaşma aralığı. 7075’in ergime aralığı bir Avrupa fabrika sayfasına göre 480–640 °C‘dir — 160 derecelik bir bant. Bu kadar geniş bir bantta katılaşan bir kaynak havuzunda, katılaşmanın son aşamasında tane sınırlarında ince bir sıvı film kalır. Aynı anda kaynak büzülme gerilmesi üretir ve o sıvı film yırtılır. Bu katılaşma (sıcak) çatlamasıdır.
2. Bileşim, çatlama duyarlılığının tam tepesindedir. Al-Zn-Mg-Cu sisteminde 7075’in Cu ve Mg seviyeleri, sıcak çatlama duyarlılığının en yüksek olduğu aralıktadır. Bir kaynak bunu şöyle özetliyor: “7075 alüminyumun kaynak bölgesindeki mikroyapısı sıcak çatlamaya son derece duyarlıdır.“
3. ITAB’da ergime (liquation) çatlaması. Ergime çizgisinin hemen yanında, ana metalin tane sınırlarındaki düşük ergimeli fazlar kısmen ergir ve büzülme gerilmesi altında yırtılır. Bu, kaynak metalini değiştirerek çözülemez — sorun ana metaldedir.​‌​​‌​

Dolgu metali değiştirmek neden çözmez

Bazı kaynaklar TIG için ER5356 (%4,5–5,5 Mg) telini anar. Bu, bir sıcak çatlama azaltma denemesidir, yapısal bir çözüm değildir. Üç sebeple:
· ITAB çatlaması dolgu metaliyle önlenemez — problem ana metalin kendisindedir.
· Kaynak metali ve ITAB yeniden çözeltiye alınıp kontrolsüz soğur; sonuç fiilen doğal yaşlanmış, T6 benzeri ve GKÇ’ye AÇIK bir bölgedir. Yani kaynağı başarsanız bile tam olarak kaçınmaya çalıştığınız arıza biçimini kaynağın yanına koymuş olursunuz.
· Hidrojen gözenekliliği. Alüminyum sıvı hâlde büyük miktarda hidrojen çözer ve hızlı katılaşmada hidrojen kaçacak zaman bulamaz; sonuç gözenekli bir dikiştir.
Ve kaynaklanabilen 7xxx’ler vardır: 7005, 7020 ve 7039 gibi BAKIRSIZ Al-Zn-Mg alaşımları ergitme kaynağıyla birleştirilebilir ve ITAB’da kendiliğinden doğal olarak yeniden yaşlanır. 7075’i kaynaklanabilir yapan şey bakırı çıkarmaktır — ve o zaman elinizdeki artık 7075 değildir.​‌​​‌​

7075 nasıl birleştirilir

Talaşlı İmalat

Burada bir veri sayfası çelişkisini açıkça belirtmemiz gerekiyor. Bir üreticinin özet tablosunda 7075 için işlenebilirlik notu D (kötü) görünüyor. Bu, sektörün genel deneyimiyle ve bir Avrupa fabrikasının notuyla çelişiyor — o fabrika T651 için işlenebilirliği 2 (iyi) olarak veriyor. En olası açıklama, D notunun TAVLI (O) temperine ait olmasıdır: tavlı 7075 yumuşak ve yapışkandır, talaş kırmaz. Yaşlandırılmış 7075 (T6/T651/T73) ise alüminyum alaşımları arasında en iyi işlenenlerden biridir ve bu yüzden kalıp, kesici ve yüksek adetli hassas parça üretiminde tercih edilir.​‌​​‌​

Korozyon — NEREDE BAŞARISIZ​‌​​‌​

7075’in korozyon karnesi, bu sayfadaki üç alaşımın en kötüsüdür ve bu, dürüstçe söylenmesi gereken bir şeydir. Bir üreticinin genel korozyon notu C; bir Avrupa fabrikasının 1–5 ölçeğinde deniz suyu ve hava koşulları direnci 4–5 (yani kötü ile çok kötü arası). Sebep tek bir elementtir: %1,2–2,0 bakır.

NEREDE BAŞARISIZ — 1: GERİLMELİ KOROZYON ÇATLAMASI (7075’in ana konusu)​‌​​‌​

Bu, bir korozyon sorunu değil, bir KIRILMA sorunudur ve uyarı vermez. Üç koşul aynı anda sağlandığında gerçekleşir: duyarlı mikroyapı (T6) + çekme gerilmesi + nemli/klorürlü ortam. Sonuç, tane sınırları boyunca ilerleyen ve makroskopik plastik deformasyon göstermeden parçayı ikiye ayıran bir çatlaktır.

Sayısal sınıflandırma — NASA MSFC-STD-3029:
· Tablo I (yüksek direnç): “akma dayanımının %75’ine kadar gerilmiş numunelerde 30 gün içinde gerilmeli korozyon arızası görülmez.” 7075-T73, T7351, T76 ve T7651 bu tablodadır.
· Tablo II (orta direnç): aynı şey %50 gerilme seviyesi için geçerlidir.
· Tablo III (düşük direnç): %50 akma seviyesinde 30 gün içinde arıza GÖRÜLÜR. 7075-T6 bu tablodadır.
Aynı standart 2024-T3 ve T4’ü de Tablo III’e koyar; 6061 ise bütün temperlerinde Tablo I’dedir. Bir üreticinin kendi notu da aynı yöndedir: T6/T651 için GKÇ notu C, T73/T7351 için B.​‌​​‌​

KISA ENİNE (short transverse) YÖN — en kritik ayrıntı. GKÇ direnci yöne bağlıdır ve NASA standardının ifadesiyle “metallerin gerilmeli korozyon direnci kısa enine yönde en kötüdür“. Sebep şudur: haddelenmiş ya da ekstrüde bir üründe taneler haddeleme yönünde uzamıştır; kısa enine yönde çekme uyguladığınızda gerilme doğrudan uzun tane sınırlarına dik gelir ve çatlak hiçbir taneyi kesmeden ilerleyebilir.
Tasarımcı için pratik sonuçlar:
· Kalın plakadan parça işlerken, ÇEKME gerilmesinin kalınlık yönünde (kısa enine) olduğu bir tasarımdan kaçının.
· Sıkı geçme (pres geçme) burçlar, aşırı sıkılmış cıvatalar ve zorlanarak monte edilmiş parçalar, tam olarak bu yönde sürekli çekme gerilmesi üretir — GKÇ arızalarının klasik başlangıç noktaları bunlardır.
· Kalın plakanın merkezine yakın işlenmiş yüzeyler, tane sınırlarını dik keser ve GKÇ’ye en açık yüzeylerdir.

ÇÖZÜM T73’TÜR VE İŞE YARAR. Aşırı yaşlandırma, tane sınırındaki η çökeltilerini iriltip ayırarak anodik yolu koparır. Bedeli akmada yaklaşık %14 kayıptır (503 → 434 N/mm² tipik). Kazanç, NASA sınıflandırmasında Tablo III’ten Tablo I’e geçmektir — yani akmanın %50’sinde 30 günde kırılan bir malzemeden, akmanın %75’inde 30 gün dayanan bir malzemeye. Ve yorulma dayanımı değişmez (158 N/mm²). Dış ortamda, deniz yakınında, sıkı geçmeli ya da sürekli çekme gerilmesi altındaki her 7075 parçası T73/T7351 olmalıdır.​‌​​‌​

NEREDE BAŞARISIZ — 2: eksfoliasyon (yaprak yaprak ayrılma) korozyonu

Haddelenmiş, uzamış taneli 7075 ürünlerde görülen özel bir taneler arası korozyon biçimidir. Korozyon ürünleri tane sınırlarında oluşur ve metalden daha fazla hacim kaplar; bu hacim artışı malzemeyi kitap sayfaları gibi kaldırır ve yaprak yaprak ayırır. Dıştan bakıldığında kabarcıklanma ve pullanma olarak görülür; içeride ise kesit kaybı çoktan olmuştur.
T6 haddelenmiş ürün buna duyarlıdır. T76 temperi tam olarak bu sorun için geliştirilmiştir: T73 kadar aşırı yaşlandırmaz, dolayısıyla daha az dayanım kaybeder, ama eksfoliasyona karşı yeterli direnci sağlar. NASA standardı T76 ve T7651’i Tablo I’e koyar.​‌​​‌​

NEREDE BAŞARISIZ — 3: genel korozyon, oyuklanma ve galvanik çift

Bakır, 7075’in yüzeyinde ve tane sınırlarında bakırca zengin intermetalikler bırakır. Bu parçacıklar alüminyum matrise göre katodiktir ve etraflarındaki matrisin tercihli olarak çözünmesine yol açar. Sonuç: klorürlü ortamda hızlı oyuklanma (pitting) ve bakırca fakir bölgeler boyunca taneler arası korozyon.
Galvanik olarak 7075, bakır içeriğine rağmen hâlâ aluminyumdur ve çeliğe/paslanmaza karşı ANOTTUR; ama diğer alüminyum alaşımlarına göre de farklı bir potansiyelde durur — 7075 ile 6082’yi ya da 5083’ü ıslak bir birleşimde doğrudan temas ettirmek, alüminyum-alüminyum galvanik çifti yaratır. Bkz. EN AW-5083 ve EN AW-6082.​‌​​‌​

Korumalar: alclad, eloksal, astar

Sık Sorulan Sorular

Şartnamemiz 7075-T6 diyor ama parça dış ortamda ve sıkı geçme burç taşıyacak. Ne yapmalıyız?​‌​​‌​

Şartnameyi sorgulayın. Bu, GKÇ arızası için ders kitabı senaryosudur.
Üç koşulun üçü de var: (1) duyarlı mikroyapı — 7075-T6, NASA MSFC-STD-3029’da Tablo III, düşük direnç; (2) sürekli çekme gerilmesi — sıkı geçme burcun tanımı budur ve gerilme burcun etrafında halka yönünde, yani çoğu zaman kısa enine yöndedir; (3) nemli/klorürlü ortam — dış ortam bunu sağlar. Bu üçlünün sonucu, uyarı vermeden ilerleyen taneler arası bir çatlaktır.
Doğru cevap T73 ya da T7351’dir. Ne kaybedersiniz: tipik akma 503’ten 434 N/mm²’ye, yani %13,7; çekme 572’den 503’e. Ne kazanırsınız: aynı standartta Tablo III’ten Tablo I’e geçiş — akmanın %50’sinde 30 günde kırılan bir malzemeden, akmanın %75’inde 30 gün dayanan bir malzemeye. Ve yorulma dayanımı değişmez (158 N/mm²), uzama ARTAR (%11 → %13).
Yapı hesabı %14 daha düşük akmayı kaldırmıyorsa üç seçenek kalır: kesiti büyütün; 7050-T7451‘e geçin (özellikle kalın kesitte daha iyi); ya da T76/T7651‘i değerlendirin — T73’ten daha az dayanım kaybı, T73’ten daha az GKÇ direnci.
Ve T6’da ısrar edilirse, bunlar zorunludur: sıkı geçme yerine gevşek geçme + yapıştırıcı; burç bölgesinde bilyalı dövme; eloksal + astar; düzenli muayene. Ama bunların hiçbiri mikroyapı değişikliğinin yerini tutmaz.

7075 kaynaklanır mı? Tedarikçi “5356 ile yapılır” diyor.​‌​​‌​

Hayır. Ve “5356 ile yapılır” cümlesi, bir çatlak azaltma denemesini yapısal bir çözüm gibi sunmaktadır.
Notlar açık: bir üreticinin kaynaklanabilirlik notu D (tavsiye edilmez); bir Avrupa fabrikasının 1–6 ölçeğinde gaz/TIG/MIG ergitme kaynağı 6 — yani en kötü not.
Üç ayrı mekanizma:
1. Katılaşma (sıcak) çatlaması. 7075’in katılaşma aralığı bir Avrupa fabrika sayfasına göre 480–640 °C, yani 160 °C genişliğinde. Bu kadar geniş bir bantta katılaşan havuzda son anda tane sınırlarında sıvı film kalır ve büzülme gerilmesi onu yırtar. Ayrıca 7075’in Cu-Mg seviyesi sıcak çatlama duyarlılığının tepe noktasındadır.
2. ITAB ergime (liquation) çatlaması. Ergime çizgisinin yanında ana metalin tane sınırları kısmen ergir. Bunu dolgu metali değiştirerek çözemezsiniz — sorun ana metaldedir.
3. Kaynak bölgesinde GKÇ. Dikişi çatlatmadan attığınızı varsayın bile: kaynak metali ve ITAB fiilen çözeltiye alınıp kontrolsüz soğumuş, doğal yaşlanmış bir hâldedir — yani T6’ya benzer ve GKÇ’ye açıktır. Kaynağı başarsanız bile kaçındığınız arıza biçimini dikişin yanına koymuş olursunuz.
Ne yapılır: perçin ve cıvata (havacılığın standart cevabı; perçin alaşımı 7075 değil, 2017A/2024 sınıfıdır — bkz. EN AW-2017A); yapısal yapıştırma; ve sürtünme karıştırma kaynağı (FSW) — ergime olmadığı için tek gerçek “kaynak” seçeneğidir. FSW’de bile karıştırma bölgesi ve çevresi yeniden çözeltiye alınıp doğal yaşlanır; hem zayıflar hem GKÇ direncini kaybeder.
Kaynaklı bir yüksek dayanımlı alüminyum yapı gerekiyorsa, doğru adres bakırsız 7xxx (7005 / 7020 / 7039) ya da 6082‘dir.

150 mm kalınlığında 7075-T651 plaka istiyoruz. Sorun olur mu?​‌​​‌​

Olur — ve bu, 7050’nin neden var olduğunu açıklayan sorudur.
Sayılar: EN 485-2’ye göre T651 plakanın asgari değerleri 6–12,5 mm’de Rm ≥540 / Rp0,2 ≥460 iken, 120 mm ve üzerinde Rm ≥360 / Rp0,2 ≥260 N/mm²‘ye iner. Akmada %45 kayıp. Yani 150 mm 7075-T651 plaka, ince plakadan beklediğiniz malzeme değildir.
Sebep su verme hassasiyetidir. 7075, %0,18–0,28 krom içerir ve Cr dispersoitleri su verme sırasında heterojen çökelme çekirdeği olarak davranır. Kalın plakanın merkezi, kritik aralıktan (399–288 °C) yeterince hızlı (yaklaşık saniyede 278 °C) geçemez; dayanım verecek olan Zn ve Mg kaba ve etkisiz çökeltiler hâlinde harcanır. Kırılma tokluğu ve GKÇ direnci de aynı şekilde düşer.
Doğru cevap 7050-T7451’dir. 7050, kromun yerine zirkonyum kullanır; Zr dispersoitleri çok daha az çekirdeklenme yüzeyi sunar ve 7050’nin su verme hassasiyeti belirgin şekilde düşüktür. Bir üretici kaynağının ifadesiyle 7050 “özellikle kalın kesitlerde dayanım, kırılma tokluğu ve gerilmeli korozyon çatlaması direncini diğer yüksek dayanımlı alüminyum alaşımlarından daha iyi korur” ve havacılıkta 75–150 mm bandında yaygın olarak kullanılır (gövde çerçeveleri, ana bölmeler). 7050 aynı zamanda biraz daha iyi işlenir.
Artık gerilme uyarısı da geçerlidir: kalın 7075 plaka yüksek artık gerilme taşır. T651 (gerdirilmiş) almak şarttır; ayrıca işleme sırasında simetrik talaş kaldırın ve kaba/ince işleme arasında parçayı dinlendirin.
Özet: ince ve orta kesitte 7075 ekonomiktir ve doğrudur; kalın kesitte 7050 doğru cevaptır.

7075-T6 ile 7075-T73 arasında fiyat farkı var. Gerçekten gerekli mi?​‌​​‌​

Cevap, parçanın nerede ve nasıl gerileceğine bağlıdır — ve bu soruyu cevaplayamıyorsanız T73 alın.
T6 yeterlidir eğer: parça iç mekânda ya da kuru, klorürsüz bir ortamda çalışacaksa; sürekli çekme gerilmesi altında değilse (çevrimsel yük GKÇ için itici güç değildir — GKÇ sürekli gerilme ister); kesiti ince ve kısa enine yönde çekme yoksa; ve tam kapalı bir kaplama sistemi altındaysa.
T73/T7351 ŞARTTIR eğer: parça dış ortamda ya da deniz yakınındaysa; sıkı geçme, aşırı sıkma ya da zorlama montaj varsa; kalın plakadan işlenmişse ve kısa enine yönde çekme gerilmesi taşıyorsa; uzun ömürlü ve muayenesi zor bir parçaysa; ya da havacılık/savunma şartnamesi GKÇ direnci istiyorsa.
Fiyat farkını doğru çerçeveleyin. T73 daha pahalıdır çünkü iki kademeli ve daha uzun bir yaşlandırma çevrimi gerektirir ve kabul denetimi iletkenlik ölçümü içerir. Ama satın aldığınız şey dayanım değil — zaten dayanımdan %14 vazgeçiyorsunuz. Satın aldığınız şey bir arıza biçiminin ortadan kalkmasıdır. Alaşımı değil, riski fiyatlayın.
Ve bir kabul uyarısı: T73 satın aldığınızda sertifikada yalnızca sertliğe bakmayın. Eksik aşırı yaşlandırılmış bir parça T73’e yakın sertlikte ama T6 iletkenliğinde olabilir ve hâlâ GKÇ’ye duyarlıdır. T73 kabul kriteri her zaman iletkenlik penceresi (%38–42 IACS) ile akma dayanımının BİRLİKTE denetlenmesidir.

Veri sayfalarında sık rastlanan hatalar — sipariş vermeden önce kontrol edin​‌​​‌​

1. T6 ile T73 DEĞERLERİNİN KARIŞTIRILMASI — EN YAYGIN VE EN TEHLİKELİ HATA. Bir tabloda T6’nın dayanımı ile T73’ün korozyon direnci aynı satırda sunulursa, o tablo var olmayan bir malzemeyi anlatıyordur. Gerçek: T6 tipik 572/503, T73 tipik 503/434 N/mm²; T6 NASA Tablo III (düşük GKÇ direnci), T73 Tablo I (yüksek). İkisini birden alamazsınız.
2. “7075-T6 mükemmel korozyon direncine sahiptir.” YANLIŞ. Bir üreticinin genel korozyon notu C, bir Avrupa fabrikasının deniz suyu ve hava koşulları notu 4–5 (kötü), ve NASA sınıflandırması Tablo III. 7075-T6 korumasız dış ortam malzemesi değildir.
3. Bileşim bandının dar verilmesi. Bir ansiklopedi kaydı %5,6–6,1 Zn, %2,1–2,5 Mg, %1,2–1,6 Cu yazıyor; şartname sınırları ise %5,1–6,1 Zn, %2,1–2,9 Mg, %1,2–2,0 Cu. Dar bandı şartname sanıp bir partiyi reddetmeyin.
4. Ergime sıcaklığının tek sayı verilmesi. 532–635 °C ile 480–640 °C aynı alaşım için ayrı kaynaklarda görünüyor. Düşük sayı denge dışı ötektik ergime noktasıdır ve çözelti tavı (466 ± 6 °C) için kritik olan odur. Ayrıca geniş katılaşma aralığı sıcak çatlamanın sebebidir.
5. Sertlik değeri çelişkisi. T73/T7351 için bir üretici 130 HB, bir başkası 144 HB veriyor. Sertliği tek başına T73 kabul kriteri yapmayın — iletkenlikle birlikte kullanın (%38–42 IACS).
6. İşlenebilirlik notu çelişkisi. Bir üretici özet tablosu 7075 için D (kötü) veriyor; bir Avrupa fabrikası T651 için 2 (iyi) veriyor. D notu büyük olasılıkla TAVLI (O) temperine aittir. Yaşlandırılmış 7075 iyi işlenir; tavlı 7075 işlenmez.
7. Avrupa asgarisi ile Amerikan tipiğinin aynı tabloda karıştırılması. EN 485-2 T651 plaka için ≥540 / ≥460–470 (asgari); Amerikan üretici tabloları 572 / 503 (tipik) ve 531 / 455 (asgari) veriyor. Üç ayrı sayı seti, üç ayrı anlam.
8. Kalın plakanın ince plaka değerleriyle verilmesi. EN 485-2’de 6–12,5 mm: 540/460, ≥120 mm: 360/260. Akmada %45 kayıp. Bu, 7050’nin var olma sebebidir.
9. “5356 ile kaynaklanabilir” iddiası. Kaynaklanabilirlik notu D / 6 (en kötü). Sıcak çatlama, ITAB ergime çatlaması ve kaynak bölgesinde GKÇ. 7075 için kaynaklı yapısal bağlantı bir çözüm değildir.
10. W.Nr. karışıklığı. 3.4365 = 7075 (AlZnMgCu1,5). Benzer görünen numaralar başka alaşımlardır; eski DIN adını değil, EN AW numarasını esas alın.
11. Alclad değerlerinin çıplak levha değerleriyle karıştırılması. Kaplama tabakası yük taşımaz; alclad levhanın mekanik değerleri çıplak levhadan düşüktür. Ayrıca kaplamayı işleyerek delerseniz koruma biter.
12. ASME / basınçlı kap iddiaları. 7075 ASME II Bölüm D’de yoktur ve olmayacaktır. “ASME uyumlu 7075” diye bir şey yoktur.
13. Gıda teması iddiası. 7075 gıda temasına uygun DEĞİLDİR (%1,2–2,0 bakır). Bir Avrupa fabrika sayfası bunu açıkça belirtir. Karşılaştırın: 6082 DIN EN 602’ye göre gıdaya uygundur.
14. T651 ile T6’nın tek satırda yazılması. Mekanik değerleri aynıdır ama T651 gerdirilmiştir. Kalın plakadan hassas parça işleyecekseniz bu, tezgâhtan çıkan parçanın düz olup olmamasıdır.
15. “Aşırı yaşlandırma her şeyi kötüleştirir” varsayımı. YANLIŞ. T73’te uzama ARTAR (%11 → %13) ve yorulma dayanımı DEĞİŞMEZ (158 N/mm²). Kaybedilen yalnızca akma ve çekme dayanımıdır.

​‌​​‌​

​‌​​‌​

​‌​​‌​