​‌​​‌​

13-8Ph / 1.4534 / UNS S13800 / AMS 5629 / AMS 5864

​‌​​‌​

KOROZYON DAYANIMI: Korozyon dayanımı bakımından oldukça iyi olan 1.4534 / 13-8Ph kalitesi, yüksek mekanik dayanım ve yüksek korozyon dayanımı istenen yerlerde kullanılmaktadır. Yaşlandırmayla sertleştirilen (Ph) malzemelerden olan bu kalite malzeme, 630 (17-4 PH – 1.4542) ve 15-5 PH (1.4545) kalite malzemelerden çok daha iyi bir korozyon dayanımına sahiptir. PH 13-8 Mo çok yüksek mekanik kuvvet ve  çok iyi korozyon dayanımı istenen yerlerde tercih edilmektedir.

KAYNAK YAPILABİLİRLİK: Bu kalite malzeme tüm PH (yaşlandırmayla sertleşen) malzemelerde olduğu gibi düşük bir kaynak yapılabilme özelliğine sahiptir.​‌​​‌​

İŞLENEBİLİRLİK: Bu malzemenin kullanım amacı aşırı kritik parçalarda en üst seviyede mekanik dayanım ve çok iyi korozyon dayanımı olmasıdır. İşlenebilirlik bu malzemede aranan son özelliklerden birisidir. Bu kalite malzemenin işlenebilirliği düşüktür.

ISIL İŞLEM: 13-8PH / 1.4534  çeliği, sertlik ve dayanıklılık kazanmak için özel ısıl işlem tekniklerine tabi tutulur. Genellikle çözünme (solution treatment) ve ardından hava ile soğutma yapılarak işlem gerçekleştirilir.​‌​​‌​

KULLANIM ALANLARI: PH 13-8 Mo kalite paslanmaz çelik malzemenin en yaygın kullanıldığı alan havacılıktır.

• Uçak iniş takım parçalarında,​‌​​‌​
• Uçak iniş takım dişlilerinde,
• Yüksek mekanik dayanım gerektiren parçalarda,​‌​​‌​
• Valf ve şaft mili parçalarında,
• Petrokimyasal sıvılarla temas eden ve yük altında kalan millerde,​‌​​‌​
• Nükleer santral millerinde tercih edilmektedir.

Fiyatı pahalı olduğu için bu kalite malzeme alternatiflerinin yetersiz kaldığı ortamlarda tercih edilir. Oldukça özel bir malzeme olduğu için, genellikle çok spesifik parçalarda kullanılmaktadır.​‌​​‌​

STANDARTLAR

• 1.4534​‌​​‌​
• 13-8 Ph
• DIN X3CrNiMoAl13-8-2​‌​​‌​
• UNS S13800
• AMS 5629 Type 1​‌​​‌​
• AMS 5629 Extrusions 13-8
• AMS 5629​‌​​‌​
• AMS 5864 Sheet
• AMS 5864 Strip​‌​​‌​
• ASTM A564 Grade XM13 / ASME SA-564 Grade XM13
• ASME SA-693 Wire​‌​​‌​
• ASTM A564 / ASME SA-564
• ASTM A693 / ASME SA-693​‌​​‌​
• ASTM A705 / ASME SA-705 Rings 13-8
• DMS 2100​‌​​‌​
• HMS 6 1105
• HMS 6 1105 Exc Sonic, Sonic Per MIL STD 2154 Class A​‌​​‌​
• STO 160 LBO 013 Plate 5864

​‌​​‌​

​‌​​‌​

Ürün Formuna Göre Standartlar​‌​​‌​

PH 13-8 Mo (UNS S13800 / XM-13 / 1.4534), çökelme sertleşmeli paslanmazların tokluk ucunda durur. İki ayırt edici özelliği vardır: sertleşme mekanizması bakır değil NiAl (nikel-alüminid) intermetaliktir, ve malzeme çift ergitme (VIM + VAR veya ESR) zorunludur — kalitenin enine ve kalınlık yönü tokluğu buradan gelir.​‌​​‌​

UYARI — katalog tuzakları. (1) AMS 5659, 13-8 Mo’nun standardı değildir — o 15-5 PH çubuk/tel/dövme şartnamesidir; bazı listelerde yanlışlıkla 13-8 Mo yanına kopyalanır. (2) Bazı ikincil veri sayfaları “tipik” fabrika test sonuçlarını şartname değeriymiş gibi yayımlar; aşağıdaki tablo AMS 5629 asgari (garantili) değerleridir, “tipik” değerler bunların üzerindedir ama sözleşmeye bağlanamaz. (3) 13-8 Mo için yayımlanmış Charpy rakamları büyük ölçüde tek kaynaklıdır; garantili darbe/kırılma tokluğu gerekiyorsa AMS 5629 değil AMS 5934 şartname olarak yazılmalıdır.​‌​​‌​

Kimyasal bileşim (ASTM A564 / AMS 5629): C ≤%0,05 · Cr %12,25–13,25 · Ni %7,50–8,50 · Mo %2,00–2,50 · Al %0,90–1,35 · Mn ≤%0,10 · Si ≤%0,10 · P ≤%0,010 · S ≤%0,008 · N ≤%0,010. Temizliğin önemi şudur: çok düşük karbon kromu karbür hâlinde bağlamaz, böylece krom korozyon direnci için katı çözeltide kalır ve mukavemet neredeyse tamamen NiAl çökelmesinden gelir. 300 serisine göre çok daha sıkı olan P ve S sınırları tane sınırı segregasyonunu ve sülfür kalıntılarını en aza indirir — kalın kesitte yüksek ve yönden bağımsız tokluğun asıl sebebi budur ve ancak VIM+VAR/ESR ergitmeyle mümkündür.

Kondisyonlar — AMS 5629 Asgari Değerleri​‌​​‌​

​‌​​‌​

​‌​​‌​

Tablodaki KD (kesit daralması) üç yönde ayrı ayrı verilir: boyuna (B), enine (E) ve kısa enine / kalınlık yönü (KE). Bu kalitenin imzası, bu üç değerin birbirine yakın kalmasıdır — birçok dövme çelikte kısa enine değer belirgin şekilde düşerken 13-8 Mo’da düşmez. Bu izotropi, temiz ergitme ve çok düşük P/S sınırlarının doğrudan karşılığıdır.​‌​​‌​

Isıl İşlem, Kaynak ve Talaşlı İmalat

Isıl işlem​‌​​‌​

Mekanizma, düşük karbonlu martenzit matriste ince ve uyumlu dağılmış NiAl intermetalik fazın çökelmesidir. Bu, 17-4 PH ve 15-5 PH‘ın bakır zengini çökeltilerinden farklı bir mekanizmadır ve 13-8 Mo’nun daha yüksek, daha yönden bağımsız tokluğunun sebebidir. Çözelti tavı (Kondisyon A): ~927 °C (1700 °F ±15–25 °F), kesit kalınlığına göre bekleme, ardından 16 °C altına havada veya yağda soğutma — ayrı bir derin dondurma adımı şart değildir. Yaşlandırma: ilgili sıcaklıkta 4 saat ±15 dk, havada soğutma: H950 = 510 °C, H1000 = 540 °C, H1025 = 550 °C, H1050 = 565 °C, H1100 = 595 °C, H1150 = 620 °C. H1150M: 760 °C’de 2 saat + 620 °C’de 4 saat, havada soğutma. Standart teslim durumu Kondisyon A‘dır.

Kaynak​‌​​‌​

Kaynak kabiliyeti iyidir: ön tav gerekmez ve özel pasolar arası soğutma istemez. Standart yöntem TIG’dir; direnç kaynağı da uygundur. Eşleşen dolgu AMS 5840 çıplak teldir — bu telin de vakumda ergitilmiş ve interstisiyelleri kontrollü olması gerekir, aksi hâlde tokluk eşleşmesi kaybolur. Kaynak sonrası yaşlandırma zorunludur (yaklaşık 480–620 °C, 1–4 saat; yani standart H kondisyonlarından biri). Mümkünse kaynak Kondisyon A’da yapılır ve ardından tüm parçaya çözelti tavı + yaşlandırma uygulanır; zaten yaşlandırılmış malzemeye kaynak yapmak ITAB’ı bölgesel olarak aşırı yaşlandırır.

Talaşlı imalat​‌​​‌​

İşlenebilirlik doğrudan sertliği takip eder. Kondisyon A‘da kesme hızları 17-4 PH veya 302/304 ostenitiğe göre yaklaşık %20–30 daha düşüktür. Standart kondisyonlar içinde en iyi işlenebilirlik aşırı yaşlandırılmış H1150M‘dedir. Karmaşık detayların nihai sertleştirmeden önce işlenmesi gerekiyorsa pratik yol H1150M veya Kondisyon A’da işleyip sonra yeniden çözelti tavı + yaşlandırma uygulamaktır; H950 ve H1000 en zor işlenen kondisyonlardır.

13-8 Mo Ne Zaman Seçilir?​‌​​‌​

Sık Sorulan Sorular​‌​​‌​

13-8 Mo, 17-4 PH veya 15-5 PH’a ödenen farkı ne zaman hak eder?

Parça kalın kesitli, yük taşıyan ve kısa enine (kalınlık) yönünde garantili özellik gerektiriyorsa 13-8 Mo seçilir: büyük vana gövdeleri, miller, yapısal dövmeler — kısacası bir çatlağın malzemenin zayıf ekseninde ilerleyebileceği her yer. Bu izotropiyi satın aldıran iki şey var: VIM + VAR (veya ESR) çift ergitme ve standart 17-4/15-5 PH’a göre çok daha sıkı olan P ≤%0,010 / S ≤%0,008 sınırları. 17-4 PH ve 15-5 PH daha ucuzdur ve daha hızlı işlenir; küçük parçalarda veya kalınlık yönündeki tokluğun tasarımı belirlemediği işlerde doğru tercih onlardır. Ayrıca 13-8 Mo’daki %2,0–2,5 molibden, her iki alternatife göre ölçülebilir biçimde daha iyi çukurcuk ve aralık korozyonu direnci verir — petrol/gaz ve denize yakın servislerde bu belirleyici olabilir.​‌​​‌​

Hangi H kondisyonu? Mukavemet-tokluk dengesi nasıl?

H950 en yüksek mukavemeti (akma ≥1413 MPa, çekme ≥1517 MPa) ve standart kondisyonlar içinde en iyi genel korozyon direncini verir, ama süneklik ve tokluğu en düşüktür. Yaşlandırma sıcaklığı yükseldikçe mukavemet süneklik ve darbe tokluğuyla takas edilir: H1000 ve H1025 yaygın “dengeli” tercihlerdir; H1100 ve H1150 ciddi mukavemet feda ederek azami süneklik ve işlenebilirlik verir; H1150M (çift yaşlandırma) en sünek ve en kolay işlenen, en düşük mukavemetli kondisyondur ve genellikle yoğun talaşlı imalat gereken ya da kırılma tokluğunun belirleyici olduğu parçalarda seçilir. Önemli bir ayrıntı: uygulamanız garantili bir darbe/kırılma tokluğu istiyorsa AMS 5629 değil, AMS 5934 yazın.​‌​​‌​

Siparişte VIM-VAR’ı ayrıca belirtmem gerekir mi?

Evet — ve spesifikasyon numarasıyla belirtin. AMS 5629 ikinci ergitme olarak VAR veya ESR‘ye izin verir; dolayısıyla “13-8 Mo” yazmak tek başına VIM-VAR garantisi vermez. En sıkı temizlik ve tokluk garantisi için AMS 5934 (“extra high toughness”) yazılmalıdır; bu şartname VIM + tüketilen elektrot vakum ergitmeyi ve daha dar kalıntı element sınırlarını şart koşar. Bir satıcının genel “13-8 Mo” ilanına AMS 5629 veya 5934 atfı olmadan güvenmek, tek ergitilmiş veya havacılık kalitesi olmayan malzeme alma riski taşır. Sertifikada ergitme yöntemini ve şartname numarasını mutlaka doğrulayın.​‌​​‌​

​‌​​‌​

​‌​​‌​

​‌​​‌​