AISI F55 ve AISI F53 süper dubleks ailesinin iki en yaygın üyesidir. Krom ve nikel bantları aynıdır. Fark, F55’in bakır ve tungsten katkısında ve — çok daha önemlisi — ASTM’in bu iki kaliteye farklı uzama minimumu vermesindedir.
Bileşimdeki fark
F53 (UNS S32750) saf bir krom-nikel-molibden-azot dublekstir: ne bakır ne tungsten alaşım elementi olarak bulunur. Bakır için verilen max %0,50 bir safsızlık tavanıdır, katkı değildir.
F55 (UNS S32760) ise hem %0,50 – 1,00 bakır hem %0,50 – 1,00 tungsten içerir. F53 bu iki elementten vazgeçip azotu yukarı çeker.
Rakamlarla karşılaştırma
| ÖZELLİK | AISI F55 (S32760) | AISI F53 (S32750) |
|---|---|---|
| EN / W.Nr | 1.4501 | 1.4410 |
| Karbon (C) | max %0,030 | max %0,030 |
| Krom (Cr) | %24,00 – 26,00 | %24,00 – 26,00 |
| Nikel (Ni) | %6,00 – 8,00 | %6,00 – 8,00 |
| Molibden (Mo) | %3,00 – 4,00 | — (bkz. not) |
| Bakır (Cu) | %0,50 – 1,00 (katkı) | max %0,50 (safsızlık) |
| Tungsten (W) | %0,50 – 1,00 | belirtilmez |
| Azot (N) | %0,20 – 0,30 | — (bkz. not) |
| Mangan (Mn) | max %1,00 | max %1,20 |
| Silisyum (Si) | — | max %0,80 |
| Akma (Rp0,2) | ≥ 550 MPa | ≥ 550 MPa |
| Çekme (Rm) | ≥ 750 MPa | ≥ 795 – 800 MPa |
| Uzama (ASTM A240) | ≥ %25 | ≥ %15 |
| Uzama (EN / NORSOK) | ≥ %25 | ≥ %25 |
Molibden ve azot notu: S32750 için ASTM ile EN aralıkları örtüşmüyor. ASTM tarafı Mo %3,0 – 5,0 ve N %0,24 – 0,32 verirken, EN 10088-3 (1.4410) tarafı Mo %3,0 – 4,5 ve N %0,24 – 0,35 veriyor. Aradığımız dört bağımsız kuruluşa ulaşılamadığı için bu iki satırı tabloda boş bıraktık. ASTM’e göre üretilmiş bir dökümün EN’e çift sertifikasyonu otomatik değildir.
En kritik satır: uzama
ASTM A240 kapsamında F53’ün uzama minimumu %15, F55’inki %25’tir.
Buna karşılık F53’ün çekme dayanımı minimumu daha yüksektir (795–800 MPa’ya karşı 750 MPa). Yani bu iki kalite birbirinin doğrudan eşdeğeri değildir ve çoğu distribütör sitesinde bu fark yanlış verilir. Resimde “min %25 uzama” şartı varsa ASTM A240’a göre F53 bunu karşılamaz.
“F55 daha üstündür” iddiası
Piyasada F55’in tungsteni sayesinde F53’ten üstün olduğu sıkça söylenir. Veriler bunu desteklemiyor.
Birincisi: tungsten çoğu şartnamenin PREN hesabına girmez. NORSOK M-630 dahil on kuruluş tungstensiz formülü (PREN = %Cr + 3,3×%Mo + 16×%N) kullanıyor; tungstenli formülü kullanan yalnızca Rolled Alloys ve IMOA.
İkincisi, ve daha çarpıcısı: Rolled Alloys’un kendi karşılaştırması — ki Rolled Alloys F55’in marka sahibidir — tungsten dahil edilmiş formülle bile F53’ü önde gösteriyor (2507 için 41,9; ZERON 100 için 41,5).
Dolayısıyla aradaki fark PREN üzerinden savunulamaz. Fark, F55’in bakırının asit ortamlarındaki katkısında ve kaynak metali performansında aranmalıdır.
Ortak özellikler
Her iki kalite de NACE MR0175 / ISO 15156 kapsamında çözeltiye alınmış durumda maksimum 28 HRC sertlik sınırıyla ekşi servise uygundur, ve her ikisi de NORSOK M-630 malzeme veri sayfalarında yer alır.
Üst servis sıcaklığı da aynıdır: yaklaşık 270 – 316 °C. Sınırın sebebi mekanik değil metalurjiktir — ferrit fazındaki alfa-prime çökelmesi ve daha yukarıda sigma fazı.
Sipariş verirken dikkat
Üç nokta
1. Uzama şartını ASTM mi EN/NORSOK mu esas alacağınızı yazın — F53 için fark %15 ile %25 arasındadır.
2. Farklı test standartlarında ölçülmüş CPT (kritik çukurcuk sıcaklığı) değerleri karşılaştırılamaz. Aynı üretici bile aynı kalite için farklı test standardı yayımlayabiliyor. Teklif karşılaştırırken test standardını sorun.
3. NORSOK MDS numaraları kaliteye değil ürün formuna aittir; aynı MDS listesi hem F53 hem F55 için verilir. MDS numarası tek başına kaliteyi belirlemez.
Nerede kullanılır?
İkisi de açık deniz petrol-gaz, deniz suyu soğutma, tuzdan arındırma, baca gazı kükürt giderme, kağıt hamuru ve kimyasal proses ekipmanında kullanılır. F55’in bakırı asit ortamında, F53’ün yüksek azotu ise mukavemet ve kaynak sonrası performans tarafında öne çıkar.
Gösterimler, standartlar ve AMS karşılıkları
Aynı çelik, hangi sistemde konuştuğunuza göre farklı isimle anılır. Sipariş ve sertifika karışıklıklarının çoğu buradan çıkar, o yüzden kısaca özetleyelim:
- AISI — Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü’nün kalite adlandırmasıdır (410, 316L gibi). Günlük dilde en yaygın kullanılan isimdir, ama tek başına bir satın alma şartnamesi değildir: bileşim ve mekanik şartlar ASTM standartlarında tanımlanır.
- UNS — ASTM ile SAE’nin ortak Birleşik Numaralandırma Sistemi’dir (S41000 gibi). Kuzey Amerika’da sipariş ve sertifikada esas alınan numaradır ve AISI adından daha kesindir.
- W.Nr / EN — Avrupa malzeme numarası (1.4006 gibi) ve EN adı (X12Cr13 gibi). Avrupa’da esas alınan gösterim budur. AISI karşılığıyla çoğu zaman yaklaşık eşdeğerdir; karbon, kükürt veya molibden sınırları sıklıkla farklıdır.
- AMS — SAE’nin havacılık malzeme şartnameleridir. AMS yalnızca bileşimi değil; ergitme yöntemini, ürün formunu, ısıl işlem durumunu ve muayene şartlarını da bağlar. Havacılık ve savunma siparişlerinde belirleyici olan gösterim budur.
| GÖSTERİM | AISI F55 | AISI F53 |
|---|---|---|
| AISI / ticari ad | AISI F55 | AISI F53 |
| EN malzeme no (W.Nr) | 1.4501 | 1.4410 |
| UNS numarası | S32760 | S32750 |
| AMS şartnameleri | — | — |
| Ürün sayfası | AISI F55 teknik sayfası | AISI F53 teknik sayfası |
İki hatırlatma. Birincisi: AMS numarası ürün formuna ve duruma özeldir. Aynı kalitenin çubuk, sac ve dövme için ayrı AMS şartnameleri olabilir; bir AMS numarası talep etmeden önce hangi ürün formunu istediğinizi netleştirin.
İkincisi: yukarıdaki tabloda AISI adı, malzeme numarası, UNS ve AMS bilgileri Defence Metal ürün sayfalarındaki gösterimlerdir. Farklı bir standart baskısına veya farklı bir ürün formuna göre çalışıyorsanız, malzeme numarasını ve şartname baskısını siparişinize açıkça yazın.