AISI 420B ve AISI 420C aynı ailenin iki üyesidir: her ikisi de %13 krom martenzitik paslanmaz çeliktir, her ikisi de su verilerek sertleştirilir. Aralarındaki tek kasıtlı fark karbon oranıdır — ve bu fark doğrudan ulaşılabilir sertliği belirler.
Karbon = sertlik
Martenzitik paslanmazlarda su verme sonrası sertlik, çözünmüş karbon miktarıyla artar. 420 ailesi tam olarak bu mantık üzerine kurulmuştur: aynı krom seviyesinde farklı karbon kademeleri sunulur.
Malzeme numarasıyla konuşursak: 1.4028’de karbon %0,26 – 0,35, 1.4034’te %0,43 – 0,50‘dir. Karbon arttıkça su verme sonrası sertlik yükselir; 1.4034 için Notz Metall, Deutsche Edelstahlwerke ve Carpenter/Latrobe ~52 – 55 HRC bandı bildiriyor. Bunun karşılığında tokluk ve şekillendirilebilirlik düşer.
Rakamlarla karşılaştırma
Değerler EN 10088-3 döküm analizi sınırlarıdır.
| ÖZELLİK | AISI 420B (1.4028) | AISI 420C (1.4034) |
|---|---|---|
| EN adı | X30Cr13 | X46Cr13 |
| Karbon (C) | %0,26 – 0,35 | %0,43 – 0,50 |
| Krom (Cr) | %12,00 – 14,00 | %12,50 – 14,50 |
| Mangan (Mn) | max %1,50 | max %1,00 |
| Sertleştirme sıcaklığı | yaklaşık 980 – 1050 °C | yaklaşık 980 – 1050 °C |
| Maksimum sertlik için temperleme | 150 – 350 °C | 150 – 250 °C |
| Ulaşılabilir sertlik | daha düşük | daha yüksek |
| Tokluk | daha iyi | daha düşük |
Isıl işlem
Her iki kalite de yaklaşık 980 – 1050 °C‘den yağ veya havada su verilerek sertleştirilir (tam aralık fabrikaya göre değişir). Maksimum sertlik isteniyorsa temperleme düşük tutulur: Notz Metall 1.4028 için 200 – 350 °C, 1.4034 için 150 – 250 °C veriyor; Carpenter/Latrobe tipik olarak 149 °C kullanıyor.
Korozyon direnci bu ailede sertleştirilmiş ve parlatılmış halde en iyidir; tavlı halde değil. Hiçbiri klorürlü ortam çeliği değildir.
Sipariş verirken dikkat — bu bölüm önemlidir
“420A / 420B / 420C” hiçbir standartta tanımlı değildir.
Bu harf ekleri EN 10088-3’te yoktur (o standart X20Cr13, X30Cr13, X39Cr13, X46Cr13 adlarını kullanır), BS 970’te yoktur (o da 420S29 / 420S37 numaralarını kullanır) ve ASTM/UNS’te yoktur — Amerikan sisteminde tek bir Tip 420 / UNS S42000 vardır. Harfler, soğuk hadde şerit ve bıçak sektörünün ticari kısaltmasıdır.
Ve herkes aynı harfi aynı malzemeye demiyor. Şerit piyasası 420C’yi 1.4034 olarak kullanır; Ugitech ise kendi çubuk kataloğunda “420C”yi 1.4031 (X39Cr13) satırına koyar. Aradaki fark %0,07 karbon ve farklı bir krom bandıdır.
Bu yüzden siparişinize malzeme numarasını yazın: “420C” değil, 1.4034. Ya da doğrudan istediğiniz karbon aralığını belirtin.
Bir nokta daha: ASTM Tip 420’de karbonun alt sınırı vardır (min %0,15), üst sınırı yoktur. Yani “420” yazan bir sertifika tek başına sertlik garantisi değildir. Tedarikçiler farklı üst sınırlar yayımlıyor — Rolled Alloys %0,15–0,30, Jacquet %0,15–0,40. Sertlik kritikse karbon aralığını sözleşmeye yazın.
Nerede kullanılır?
Her iki kalite de kesici aletler, bıçak, cerrahi ve dental aletler, vana parçaları, kalıplar, rulman ve aşınma parçalarında kullanılır. Aşınma direnci ve kesme kenarı önceliğinizse 420C (daha yüksek karbon, daha yüksek sertlik); darbe alacak, tokluk isteyen parçalarda 420B tercih edilir.
Gösterimler, standartlar ve AMS karşılıkları
Aynı çelik, hangi sistemde konuştuğunuza göre farklı isimle anılır. Sipariş ve sertifika karışıklıklarının çoğu buradan çıkar, o yüzden kısaca özetleyelim:
- AISI — Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü’nün kalite adlandırmasıdır (410, 316L gibi). Günlük dilde en yaygın kullanılan isimdir, ama tek başına bir satın alma şartnamesi değildir: bileşim ve mekanik şartlar ASTM standartlarında tanımlanır.
- UNS — ASTM ile SAE’nin ortak Birleşik Numaralandırma Sistemi’dir (S41000 gibi). Kuzey Amerika’da sipariş ve sertifikada esas alınan numaradır ve AISI adından daha kesindir.
- W.Nr / EN — Avrupa malzeme numarası (1.4006 gibi) ve EN adı (X12Cr13 gibi). Avrupa’da esas alınan gösterim budur. AISI karşılığıyla çoğu zaman yaklaşık eşdeğerdir; karbon, kükürt veya molibden sınırları sıklıkla farklıdır.
- AMS — SAE’nin havacılık malzeme şartnameleridir. AMS yalnızca bileşimi değil; ergitme yöntemini, ürün formunu, ısıl işlem durumunu ve muayene şartlarını da bağlar. Havacılık ve savunma siparişlerinde belirleyici olan gösterim budur.
| GÖSTERİM | AISI 420B | AISI 420C |
|---|---|---|
| AISI / ticari ad | AISI 420B | AISI 420C |
| EN malzeme no (W.Nr) | 1.4028 | 1.4034 |
| UNS numarası | S42000 | S42000 |
| AMS şartnameleri | AMS 5506 · AMS 5620 | AMS 5506 · AMS 5620 |
| Ürün sayfası | AISI 420B teknik sayfası | AISI 420C teknik sayfası |
İki hatırlatma. Birincisi: AMS numarası ürün formuna ve duruma özeldir. Aynı kalitenin çubuk, sac ve dövme için ayrı AMS şartnameleri olabilir; bir AMS numarası talep etmeden önce hangi ürün formunu istediğinizi netleştirin.
İkincisi: yukarıdaki tabloda AISI adı, malzeme numarası, UNS ve AMS bilgileri Defence Metal ürün sayfalarındaki gösterimlerdir. Farklı bir standart baskısına veya farklı bir ürün formuna göre çalışıyorsanız, malzeme numarasını ve şartname baskısını siparişinize açıkça yazın.