AISI 430F, AISI 430‘un talaşlı imalat için kükürt eklenmiş versiyonudur. İkisi de ferritiktir, ikisi de manyetiktir, krom bandı aynıdır. Fark yine kükürttedir — ve yine bedeli kaynak ile korozyondan ödenir.
Kükürt yine bir ALT sınır
AISI 430F’te kükürt bilerek eklenir. ASTM A582’ye göre en az %0,15; EN karşılığı 1.4105’te ise %0,15 – 0,35 aralığındadır. AISI 430’da kükürt bir safsızlıktır ve tavanı max %0,030’dur.
Kükürdün oluşturduğu mangan sülfür kalıntıları talaşı kırar ve 430F’i otomat tezgâhlarında çok daha kolay işlenir hale getirir. Carpenter Technology 430F’in “otomat tezgâhlarında çok serbest kestiğini” belirtiyor.
Bu yazıda bilerek bir oran vermiyoruz.
430F’in 430’a göre işlenebilirlik oranı için güvenilir bir sayı bulunamadı. İnternette dolaşan yüzdelerin çıktığı sayfaların bir kısmı, aynı sayfada 430F’in kükürdünü de maksimum olarak yanlış yazıyor. Doğrulayamadığımız bir rakamı yayımlamıyoruz. Kesin olan yöndür: 430F, 430’dan belirgin şekilde daha kolay işlenir.
Molibden farkı
Çoğu kişinin gözden kaçırdığı nokta: 430F yalnızca “kükürtlü 430” değildir. EN 1.4105’te molibden zorunludur (%0,20 – 0,60); ayrıca ASTM tarafında fosfor tavanı da gevşetilmiştir (max %0,060, 430’da max %0,040). Yani şartname üç yerden birden ayrışır.
Rakamlarla karşılaştırma
| ÖZELLİK | AISI 430F (1.4105) | AISI 430 (1.4016) |
|---|---|---|
| Yapı | ferritik | ferritik |
| Karbon (C) | max %0,08 | max %0,08 (EN) / max %0,12 (ASTM) |
| Kükürt (S) | %0,15 – 0,35 (alt sınır) | max %0,030 |
| Krom (Cr) | %16,00 – 18,00 | %16,00 – 18,00 |
| Molibden (Mo) | %0,20 – 0,60 | belirtilmez |
| Fosfor (P) | max %0,060 (ASTM S43020) | max %0,040 |
| Mangan (Mn) | max %1,50 (EN) / max %1,25 (ASTM) | max %1,00 |
| Manyetik | evet | evet |
| Isıl işlemle sertleşme | hayır | hayır |
| İşlenebilirlik | çok iyi | orta |
| Kaynak | önerilmez | uygun (kaynak sonrası tavlama ile) |
| Ürün formu | yalnızca çubuk (ASTM A582) | levha, sac, çubuk |
Kaynak ve korozyon
430F kaynaklı imalat için uygun değildir. Carpenter ve Ambica Steels, kükürdün sıcak çatlamaya yol açtığını belirtiyor. Parça kaynaklanacaksa 430F yanlış maldır.
430 ise kaynaklanabilir, ancak ısıdan etkilenen bölgedeki sünekliği ve korozyon direncini geri kazanmak için kaynak sonrası tavlama gerekir (Cleveland-Cliffs, Aperam, North American Stainless ve Penn Stainless aynı noktada birleşiyor).
Korozyonda yön nettir: kükürt kalıntıları çukurcuk ve aralık korozyonuna yatkınlığı artırır, dolayısıyla 430F’in korozyon direnci 430’un altındadır.
Manyetiklik yanılgısı
Her iki kalite de ferritik ve ferromanyetiktir. Uluslararası Paslanmaz Çelik Forumu’nun (ISSF) altını çizdiği gibi, manyetik davranış ile korozyon direnci birbiriyle ilgisizdir — korozyon direnci öncelikle kimyasal bileşimin meselesidir. “Mıknatıs çekiyorsa paslanmaz değildir” sözü yanlıştır.
Sipariş verirken dikkat
Üç uyarı
1. Kükürt alt sınırdır. %0,02 kükürt gösteren bir sertifika 430F değildir.
2. 1.4105 (X6CrMoS17) ile 1.4104 (X14CrMoS17) ayrı malzemelerdir. 1.4104’ün karbonu %0,10–0,17’dir ve Avrupa piyasasının bir bölümü onu martenzitik olarak tanımlar. Hangisini aldığınızı malzeme numarasından teyit edin.
3. 1.4016 ile ASTM 430 karbonda ayrışır: EN max %0,08, ASTM max %0,12. 1.4016 her zaman ASTM 430’u karşılar; tersi doğru değildir.
Nerede kullanılır?
430: beyaz eşya, çamaşır makinesi kazanları, bulaşık makinesi ve buzdolabı panelleri, mutfak ve endüstriyel mutfak ekipmanı, mimari iç kaplama, gıda ve süt ekipmanı.
430F: otomat tezgâh parçaları, bağlantı elemanları, dişliler, miller, pinyonlar, vana parçaları, selenoid parçaları.
Gösterimler, standartlar ve AMS karşılıkları
Aynı çelik, hangi sistemde konuştuğunuza göre farklı isimle anılır. Sipariş ve sertifika karışıklıklarının çoğu buradan çıkar, o yüzden kısaca özetleyelim:
- AISI — Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü’nün kalite adlandırmasıdır (410, 316L gibi). Günlük dilde en yaygın kullanılan isimdir, ama tek başına bir satın alma şartnamesi değildir: bileşim ve mekanik şartlar ASTM standartlarında tanımlanır.
- UNS — ASTM ile SAE’nin ortak Birleşik Numaralandırma Sistemi’dir (S41000 gibi). Kuzey Amerika’da sipariş ve sertifikada esas alınan numaradır ve AISI adından daha kesindir.
- W.Nr / EN — Avrupa malzeme numarası (1.4006 gibi) ve EN adı (X12Cr13 gibi). Avrupa’da esas alınan gösterim budur. AISI karşılığıyla çoğu zaman yaklaşık eşdeğerdir; karbon, kükürt veya molibden sınırları sıklıkla farklıdır.
- AMS — SAE’nin havacılık malzeme şartnameleridir. AMS yalnızca bileşimi değil; ergitme yöntemini, ürün formunu, ısıl işlem durumunu ve muayene şartlarını da bağlar. Havacılık ve savunma siparişlerinde belirleyici olan gösterim budur.
| GÖSTERİM | AISI 430F | AISI 430 |
|---|---|---|
| AISI / ticari ad | AISI 430F | AISI 430 |
| EN malzeme no (W.Nr) | 1.4105 | 1.4016 |
| UNS numarası | S43020 | S43000 |
| AMS şartnameleri | AMS 5503 · AMS 5627 | AMS 5503 · AMS 5627 |
| Ürün sayfası | AISI 430F teknik sayfası | AISI 430 teknik sayfası |
İki hatırlatma. Birincisi: AMS numarası ürün formuna ve duruma özeldir. Aynı kalitenin çubuk, sac ve dövme için ayrı AMS şartnameleri olabilir; bir AMS numarası talep etmeden önce hangi ürün formunu istediğinizi netleştirin.
İkincisi: yukarıdaki tabloda AISI adı, malzeme numarası, UNS ve AMS bilgileri Defence Metal ürün sayfalarındaki gösterimlerdir. Farklı bir standart baskısına veya farklı bir ürün formuna göre çalışıyorsanız, malzeme numarasını ve şartname baskısını siparişinize açıkça yazın.