AISI 416, AISI 410‘un talaşlı imalat için kükürt eklenmiş versiyonudur. Krom bandı hemen hemen aynıdır, ikisi de su verilerek sertleşir. Tek kasıtlı fark kükürttür — ve o fark üç şeyi birden değiştirir: işlenebilirliği, kaynağı ve korozyon direncini.
Kükürt bir ALT sınırdır
AISI 416’da kükürt %0,15 – 0,35 aralığındadır ve bu bir minimumdur. AISI 410’da ise kükürt bir safsızlıktır ve tavanı max %0,030‘dur. Yani aradaki fark beş katın üzerindedir. Sahada en sık görülen hata, bu aralığı tavan sanmaktır: %0,02 kükürt gösteren bir sertifika 416 değildir.
Kükürt, manganla birleşip mangan sülfür kalıntıları oluşturur; bu kalıntılar talaşı kırar. Sonuç, AISI 416’yı bütün paslanmaz çelikler içinde en kolay işlenen kalite yapar. İşlenebilirlik, otomat karbon çeliğinin yaklaşık %85’i veya üzerindedir (Aalco, Righton Blackburns ve United Performance Metals %85 diyor; BSSA kendi indeksinde 0,95 veriyor). Tek bir oran vermiyoruz — kuruluşlar farklı referans tabanı kullanıyor. Kesin olan sıralamadır: 416, 410’dan belirgin şekilde daha kolay işlenir.
Bedeli iki yerden ödenir
Kaynak. BSSA, Aalco, Righton Blackburns, Thames Stockholders ve Outokumpu — beş ayrı kuruluş — 416’nın kaynak kabiliyetini zayıf buluyor ve kaynaklı imalat için önermiyor. Sebep, kükürdün sıcak çatlama eğilimini artırmasıdır. AISI 410 ise ön ısıtma ve kaynak sonrası ısıl işlemle rutin olarak kaynaklanır. 410 için tasarlanmış kaynaklı bir montaja 416 ikame edilmemelidir.
Korozyon. Aynı sülfür kalıntıları çukurcuk başlangıç noktası gibi davranır. 416’nın korozyon direnci 410’dan düşüktür ve deniz suyu ile klorürlü ortamlara uygun değildir.
Rakamlarla karşılaştırma
Bileşim EN 10088-3, mekanik değerler +QT650 durumundaki çubuk içindir.
| ÖZELLİK | AISI 416 (1.4005) | AISI 410 (1.4006) |
|---|---|---|
| Karbon (C) | %0,06 – 0,15 | %0,08 – 0,15 |
| Silisyum (Si) | max %1,00 | max %1,00 |
| Mangan (Mn) | max %1,50 | max %1,50 |
| Fosfor (P) | max %0,040 | max %0,040 |
| Kükürt (S) | %0,15 – 0,35 (alt sınır) | max %0,030 |
| Krom (Cr) | %12,00 – 14,00 | %11,50 – 13,50 |
| Molibden (Mo) | max %0,60 | belirtilmez |
| Akma (Rp0,2) | ≥ 450 MPa | ≥ 450 MPa |
| Çekme (Rm) | 650 – 850 MPa | 650 – 850 MPa |
| Kopma uzaması | ≥ %12 | ≥ %15 |
| Su vererek sertleşme | evet | evet |
| İşlenebilirlik | en iyi (paslanmazlar içinde) | sınırlı |
| Kaynak kabiliyeti | zayıf — önerilmez | ön ısıtma + ısıl işlemle uygun |
| Korozyon direnci | 410’dan düşük | orta |
Sipariş verirken dikkat
Dikkat edilecek dört nokta
1. Uzama farkı sözleşmeye girer: +QT650’de 416 için %12, 410 için %15. Resimde “min %15 uzama” yazıyorsa 416 bu şartı karşılamaz.
2. ASTM A582’de 416’nın fosfor tavanı max %0,060’tır; EN 1.4005’te max %0,040. %0,05 fosforlu bir çubuk ASTM’i geçer, EN’den kalır.
3. Karbonda da fark vardır: EN 1.4005 karbonu %0,06 alt sınırla tanımlar, ASTM A582/A276 yalnızca max %0,15 der, alt sınır koymaz.
4. 416’yı 416Se (S41623), 416 Plus X veya 416LH ile karıştırmayın; bunlar ayrı ürünlerdir, kimyaları ve davranışları farklıdır.
Nerede kullanılır?
Vana parçaları, pompa ve motor milleri, otomat tezgâh parçaları, dişliler, cıvata-somun-saplama, hassas işlenmiş bileşenler, otomotiv enjektör ve selenoid valf parçaları. Ortak noktaları yüksek adetli, kuru veya hafif korozif ortamda çalışan, kaynaksız parçalar olmasıdır.
Gösterimler, standartlar ve AMS karşılıkları
Aynı çelik, hangi sistemde konuştuğunuza göre farklı isimle anılır. Sipariş ve sertifika karışıklıklarının çoğu buradan çıkar, o yüzden kısaca özetleyelim:
- AISI — Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü’nün kalite adlandırmasıdır (410, 316L gibi). Günlük dilde en yaygın kullanılan isimdir, ama tek başına bir satın alma şartnamesi değildir: bileşim ve mekanik şartlar ASTM standartlarında tanımlanır.
- UNS — ASTM ile SAE’nin ortak Birleşik Numaralandırma Sistemi’dir (S41000 gibi). Kuzey Amerika’da sipariş ve sertifikada esas alınan numaradır ve AISI adından daha kesindir.
- W.Nr / EN — Avrupa malzeme numarası (1.4006 gibi) ve EN adı (X12Cr13 gibi). Avrupa’da esas alınan gösterim budur. AISI karşılığıyla çoğu zaman yaklaşık eşdeğerdir; karbon, kükürt veya molibden sınırları sıklıkla farklıdır.
- AMS — SAE’nin havacılık malzeme şartnameleridir. AMS yalnızca bileşimi değil; ergitme yöntemini, ürün formunu, ısıl işlem durumunu ve muayene şartlarını da bağlar. Havacılık ve savunma siparişlerinde belirleyici olan gösterim budur.
| GÖSTERİM | AISI 416 | AISI 410 |
|---|---|---|
| AISI / ticari ad | AISI 416 | AISI 410 |
| EN malzeme no (W.Nr) | 1.4005 | 1.4006 |
| UNS numarası | S41600 | S41000 |
| AMS şartnameleri | AMS 5610 | AMS 5504 · AMS 5505 |
| Ürün sayfası | AISI 416 teknik sayfası | AISI 410 teknik sayfası |
İki hatırlatma. Birincisi: AMS numarası ürün formuna ve duruma özeldir. Aynı kalitenin çubuk, sac ve dövme için ayrı AMS şartnameleri olabilir; bir AMS numarası talep etmeden önce hangi ürün formunu istediğinizi netleştirin.
İkincisi: yukarıdaki tabloda AISI adı, malzeme numarası, UNS ve AMS bilgileri Defence Metal ürün sayfalarındaki gösterimlerdir. Farklı bir standart baskısına veya farklı bir ürün formuna göre çalışıyorsanız, malzeme numarasını ve şartname baskısını siparişinize açıkça yazın.