Bir müşteri “410 istiyorum ama kaynaklanabilsin” dediğinde cevap AISI 415‘tir. İki çelik de martenzitiktir, ikisi de yaklaşık %13 kromludur; fark, 415’in çok düşük karbonu ve ilave nikel-molibdenidir.
Karbon neden bu kadar önemli?
Martenzitik çeliklerde kaynak sorununun kaynağı karbondur. Kaynak bölgesinde oluşan sert martenzit, karbon yükseldikçe daha kırılgan olur ve çatlak riski artar. AISI 410’un karbonu %0,08 – 0,15; AISI 415’in (1.4313) karbonu ise en fazla %0,05‘tir.
İngiliz Paslanmaz Çelik Birliği (BSSA) bunu doğrudan söylüyor: 1.4313 gibi düşük karbonlu martenzitik kaliteler, düşük karbonları kaynak öncesi/sonrası ısıl işlem ihtiyacını azalttığı için diğer martenzitiklerden daha kaynaklanabilirdir. Ama “daha kaynaklanabilir” demek “ön ısıtma gerekmez” demek değildir — 415 de ön ısıtma ve kaynak sonrası temperleme ister. Östenitik bir çelik gibi davranmaz.
Nikel ve molibden
Karbon düşürülünce mukavemet kaybolur; 415 bunu %3,5 – 4,5 nikel ile geri kazanır. Üstelik AISI 410’da hiç bulunmayan %0,30 – 0,70 molibden eklenir. Sonuç, 410’dan daha yüksek akma dayanımına sahip, çok daha tok ve daha iyi korozyon davranışı gösteren bir çeliktir.
415 normalde çift temperlenerek teslim edilir — bu, ailenin diğer üyelerinde görülmeyen bir uygulamadır ve tokluğun kaynağıdır.
Rakamlarla karşılaştırma
Bileşim EN 10088-3 döküm analizi sınırlarıdır.
| ÖZELLİK | AISI 415 (1.4313) | AISI 410 (1.4006) |
|---|---|---|
| Karbon (C) | max %0,05 | %0,08 – 0,15 |
| Silisyum (Si) | max %0,70 | max %1,00 |
| Mangan (Mn) | max %1,50 | max %1,50 (EN) |
| Fosfor (P) | max %0,040 | max %0,040 |
| Kükürt (S) | max %0,015 | — |
| Krom (Cr) | %12,00 – 14,00 | %11,50 – 13,50 |
| Nikel (Ni) | %3,50 – 4,50 | max %0,75 |
| Molibden (Mo) | %0,30 – 0,70 | belirtilmez |
| Azot (N) | ≥ %0,020 | — |
| Akma (Rp0,2) | ≥ 520 MPa (+QT650/700) | ≥ 450 MPa (+QT650) |
| Çekme (Rm) | 700 – 800 / 700 – 850 MPa | 650 – 850 MPa |
| Kopma uzaması | ≥ %15 | ≥ %15 |
| Temperleme | çift temper | tek temper |
Çekme dayanımı notu: 1.4313 için CEN (EN 10088-3, +QT700) ve METALCOR 700 – 800 MPa veriyor; Swiss Steel Group (Acidur 4313, +QT650) ve Virgamet 700 – 850 MPa veriyor. İkisini de yazıyoruz, ortalamasını almıyoruz.
Sipariş verirken dikkat
EN 1.4313 ile UNS S41500 aynı şartname değildir.
Nikel EN’de %3,5–4,5 iken ASTM’de %3,5–5,5; molibden EN’de %0,30–0,70 iken ASTM’de %0,50–1,00; kükürt EN’de max %0,015 iken ASTM’de max %0,030. Bir döküm birini karşılayıp diğerinden kalabilir — hem de iki yönde de. Çift sertifikasyon otomatik değildir.
“AISI 415” klasik bir AISI tipi değil, ticari bir kolaylık adıdır. Bütün birincil kaynaklar S41500, 1.4313 veya ASTM A182 F6NM üzerinden konuşur. Siparişe malzeme numarasını yazın.
CA6NM (J91540) döküm kalitesidir. Dövme/haddelenmiş 1.4313 siparişine karşılık CA6NM sertifikası kabul edilmemelidir.
Ekşi servis (NACE) şartnamesi ayrı bir maldır. F6NM’nin NACE MR0175 / ISO 15156 versiyonunda sertlik en fazla 23 HRC ile sınırlanır ve mukavemet minimumları daha düşüktür. Yani piyasada iki farklı “415” dolaşır; hangisini istediğinizi yazın.
Nerede kullanılır?
Hidroelektrik türbin çarkları ve parçaları, pompalar, kompresörler, vanalar, türbin rotorları, petrol ve petrokimya ekipmanı, gemi inşa. Ortak paydaları büyük kesitli, kaynaklı ve dinamik yüklü parçalar olmasıdır — yani 410’un tokluğunun yetmediği yerler.
Gösterimler, standartlar ve AMS karşılıkları
Aynı çelik, hangi sistemde konuştuğunuza göre farklı isimle anılır. Sipariş ve sertifika karışıklıklarının çoğu buradan çıkar, o yüzden kısaca özetleyelim:
- AISI — Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü’nün kalite adlandırmasıdır (410, 316L gibi). Günlük dilde en yaygın kullanılan isimdir, ama tek başına bir satın alma şartnamesi değildir: bileşim ve mekanik şartlar ASTM standartlarında tanımlanır.
- UNS — ASTM ile SAE’nin ortak Birleşik Numaralandırma Sistemi’dir (S41000 gibi). Kuzey Amerika’da sipariş ve sertifikada esas alınan numaradır ve AISI adından daha kesindir.
- W.Nr / EN — Avrupa malzeme numarası (1.4006 gibi) ve EN adı (X12Cr13 gibi). Avrupa’da esas alınan gösterim budur. AISI karşılığıyla çoğu zaman yaklaşık eşdeğerdir; karbon, kükürt veya molibden sınırları sıklıkla farklıdır.
- AMS — SAE’nin havacılık malzeme şartnameleridir. AMS yalnızca bileşimi değil; ergitme yöntemini, ürün formunu, ısıl işlem durumunu ve muayene şartlarını da bağlar. Havacılık ve savunma siparişlerinde belirleyici olan gösterim budur.
| GÖSTERİM | AISI 415 | AISI 410 |
|---|---|---|
| AISI / ticari ad | AISI 415 | AISI 410 |
| EN malzeme no (W.Nr) | 1.4313 | 1.4006 |
| UNS numarası | S41500 | S41000 |
| AMS şartnameleri | — | AMS 5504 · AMS 5505 |
| Ürün sayfası | AISI 415 teknik sayfası | AISI 410 teknik sayfası |
İki hatırlatma. Birincisi: AMS numarası ürün formuna ve duruma özeldir. Aynı kalitenin çubuk, sac ve dövme için ayrı AMS şartnameleri olabilir; bir AMS numarası talep etmeden önce hangi ürün formunu istediğinizi netleştirin.
İkincisi: yukarıdaki tabloda AISI adı, malzeme numarası, UNS ve AMS bilgileri Defence Metal ürün sayfalarındaki gösterimlerdir. Farklı bir standart baskısına veya farklı bir ürün formuna göre çalışıyorsanız, malzeme numarasını ve şartname baskısını siparişinize açıkça yazın.