AISI 434 ile AISI 430 arasında en sık yapılan hata, 434’ü “daha yüksek kromlu 430” sanmaktır. Doğru değildir: iki çeliğin krom bandı birebir aynıdır (%16,00 – 18,00). Tek kasıtlı fark molibdendir.
Molibden ne kazandırıyor?
Molibden, klorür içeren ortamlarda çukurcuk korozyonuna karşı direnci artırır. AISI 434’te molibden %0,75 – 1,25 (ASTM S43400) veya %0,90 – 1,40 (EN 1.4113) aralığındadır; AISI 430’da hiç yoktur.
Uluslararası Paslanmaz Çelik Forumu’nun (ISSF) verdiği yaklaşık ilişki bu farkı somutlaştırıyor: %1 fazladan molibden, çukurcuk korozyonu direncini yaklaşık %3,3 fazladan kromun sağladığı kadar artırır.
Bunun klasik uygulaması otomotiv dış donanımıdır. Cleveland-Cliffs, 430’u “hafif koşullar için giriş seviyesi %17 krom ferritik” olarak tanımlayıp esas olarak iç mekân veya tamamen kapalı parçalarda kullanıldığını; buz çözücü tuzlara karşı ek koruma gerektiğinde 434 ve 436 gibi molibdenli kalitelere geçildiğini belirtiyor.
Rakamlarla karşılaştırma
| ÖZELLİK | AISI 434 (1.4113) | AISI 430 (1.4016) |
|---|---|---|
| Yapı | ferritik | ferritik |
| Krom (Cr) | %16,00 – 18,00 | %16,00 – 18,00 |
| Molibden (Mo) | %0,75 – 1,25 (ASTM) %0,90 – 1,40 (EN) | yok |
| Karbon (C) | max %0,08 (EN 1.4113) | max %0,08 (EN) / max %0,12 (ASTM) |
| Mangan (Mn) | max %1,00 | max %1,00 |
| Manyetik | evet | evet |
| Isıl işlemle sertleşme | hayır | hayır |
| Klorür / yol tuzu direnci | daha yüksek | daha düşük |
| Tipik kullanım | dış donanım, görünür parça | iç mekân, kapalı parça |
Kaynak ve şekillendirme
Her iki kalite de yaygın ergitme ve direnç kaynağı yöntemleriyle kaynaklanabilir, ancak ısıdan etkilenen bölgenin sünekliğini ve korozyon direncini geri kazanmak için kaynak sonrası tavlama gerekir.
Şekillendirmede küçük ama ticari olarak önemli bir not: Cleveland-Cliffs, 434’ün niyobyumla stabilize edilmiş kalitelere (435 Mod, 436) kıyasla çekme sırasında “halatlanma” (roping) eğiliminin biraz daha yüksek olduğunu belirtiyor. Görünür yüzeyli derin çekme parçalarında bu dikkate alınmalıdır.
Sipariş verirken dikkat
EN 1.4113 ile UNS S43400 birebir aynı değildir.
Molibden EN’de %0,90–1,40, ASTM’de %0,75–1,25’tir. 1.4113 sertifikalı malzeme her zaman S43400’ün molibden şartını karşılar; tersi doğru değildir — %0,75 molibdenli bir döküm S43400’ü geçer, 1.4113’ten kalır. Karbon tavanı da farklıdır (EN %0,08, ASTM A240 %0,12).
İki uyarı daha
1. 434’ün ASTM A240 tavlı akma dayanımı minimumu kaynaklar arasında tartışmalıdır: SSINA 240 MPa (35 ksi), Ulbrich 205 MPa (30 ksi) veriyor. Hangi değere göre tasarlıyorsanız onu ve kaynağını şartnameye yazın.
2. Yalnızca buz çözücü tuz direnci arıyorsanız 434 tek seçenek değildir: Cleveland-Cliffs, molibden içermeyen %19 kromlu 435 Mod (UNS S44500) kalitesinin 434 ve 436’ya benzer tuz direnci sağladığını belirtiyor. Teklif alırken bunu da sorun.
Nerede kullanılır?
AISI 434: otomotiv dış donanım ve bijon kapakları, kuşak hattı ve direk kaplamaları, cam çerçeveleri, beyaz eşya, mimari bileşenler, sıcak su depoları, güneş enerjili su ısıtıcıları, görünür egzoz parçaları, davlumbaz ve endüstriyel mutfak ekipmanı.
AISI 430: beyaz eşya, mutfak ekipmanı, mimari iç kaplama, gıda ve süt ekipmanı, iç mekân veya kapalı otomotiv parçaları.
Gösterimler, standartlar ve AMS karşılıkları
Aynı çelik, hangi sistemde konuştuğunuza göre farklı isimle anılır. Sipariş ve sertifika karışıklıklarının çoğu buradan çıkar, o yüzden kısaca özetleyelim:
- AISI — Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü’nün kalite adlandırmasıdır (410, 316L gibi). Günlük dilde en yaygın kullanılan isimdir, ama tek başına bir satın alma şartnamesi değildir: bileşim ve mekanik şartlar ASTM standartlarında tanımlanır.
- UNS — ASTM ile SAE’nin ortak Birleşik Numaralandırma Sistemi’dir (S41000 gibi). Kuzey Amerika’da sipariş ve sertifikada esas alınan numaradır ve AISI adından daha kesindir.
- W.Nr / EN — Avrupa malzeme numarası (1.4006 gibi) ve EN adı (X12Cr13 gibi). Avrupa’da esas alınan gösterim budur. AISI karşılığıyla çoğu zaman yaklaşık eşdeğerdir; karbon, kükürt veya molibden sınırları sıklıkla farklıdır.
- AMS — SAE’nin havacılık malzeme şartnameleridir. AMS yalnızca bileşimi değil; ergitme yöntemini, ürün formunu, ısıl işlem durumunu ve muayene şartlarını da bağlar. Havacılık ve savunma siparişlerinde belirleyici olan gösterim budur.
| GÖSTERİM | AISI 434 | AISI 430 |
|---|---|---|
| AISI / ticari ad | AISI 434 | AISI 430 |
| EN malzeme no (W.Nr) | 1.4113 | 1.4016 |
| UNS numarası | — | S43000 |
| AMS şartnameleri | — | AMS 5503 · AMS 5627 |
| Ürün sayfası | AISI 434 teknik sayfası | AISI 430 teknik sayfası |
İki hatırlatma. Birincisi: AMS numarası ürün formuna ve duruma özeldir. Aynı kalitenin çubuk, sac ve dövme için ayrı AMS şartnameleri olabilir; bir AMS numarası talep etmeden önce hangi ürün formunu istediğinizi netleştirin.
İkincisi: yukarıdaki tabloda AISI adı, malzeme numarası, UNS ve AMS bilgileri Defence Metal ürün sayfalarındaki gösterimlerdir. Farklı bir standart baskısına veya farklı bir ürün formuna göre çalışıyorsanız, malzeme numarasını ve şartname baskısını siparişinize açıkça yazın.