AISI 329 ve AISI 318 ikisi de dubleks paslanmaz çeliktir — yani yapıları yarı östenit, yarı ferrittir. Aralarındaki fark bir kuşak farkıdır: 329 ilk nesil dubleks, 318 ise bugünün standardı olan azotla alaşımlandırılmış dubleksdir.
Azot neyi değiştirdi?
İlk nesil dubleksler kaynakta sorun çıkarıyordu. Uluslararası Molibden Birliği’nin (IMOA) dubleks imalat kılavuzu bunu açıkça anlatır: bu kalitelerde kaynağın ısıdan etkilenen bölgesi aşırı ferritleştiği için tokluğu düşük, korozyon direnci ise ana metalden belirgin şekilde zayıf kalıyordu.
Çözüm azot oldu. IMOA’ya göre azot alaşımlandırması, kaynak sonrası ısıdan etkilenen bölgenin tokluğunu ve korozyon direncini ana metale yaklaştırır ve zararlı intermetalik fazların oluşum hızını düşürür. Penn Stainless de aynı noktayı vurguluyor: bugünün dublekslerindeki yüksek azot, aşırı ferrit oluşumunu önlemeye yarıyor.
Pratik sonuç: AISI 318 teslim halinde kaynaklanabilir bir dublekstir; AISI 329 aynı anlamda değildir.
Bileşimdeki fark
329 (1.4460) daha yüksek kromlu ama daha düşük molibdenlidir. 318 (1.4462) kromdan biraz feragat edip molibdeni neredeyse iki katına çıkarır ve azotu şartnameye sokar. Çukurcuk korozyonu açısından belirleyici olan da budur.
Rakamlarla karşılaştırma
Değerler EN 10088-3 döküm analizi sınırları ve çözeltiye alınmış (+AT) çubuk için verilmiştir.
| ÖZELLİK | AISI 329 (1.4460) | AISI 318 (1.4462) |
|---|---|---|
| Karbon (C) | max %0,05 | max %0,030 |
| Silisyum (Si) | max %1,00 | max %1,00 |
| Mangan (Mn) | max %2,00 | max %2,00 |
| Fosfor (P) | max %0,035 | — |
| Krom (Cr) | %25,00 – 28,00 | %21,00 – 23,00 |
| Nikel (Ni) | %4,50 – 6,50 | %4,50 – 6,50 |
| Molibden (Mo) | %1,30 – 2,00 | %2,50 – 3,50 |
| Akma (Rp0,2) | ≥ 450 MPa | ≥ 450 MPa |
| Kopma uzaması | ≥ %20 | ≥ %25 |
| Sertlik | ≤ 260 HB | — |
PREN: çukurcuk direnci göstergesi
Dublekslerde yaygın kullanılan gösterge PREN = %Cr + 3,3 × %Mo + 16 × %N formülüdür. AISI 318 için yayımlanan değerler 31 ile 35 arasında değişir — ve bu dağılım özensizlik değil, gerçek bir şartname farkıdır (aşağıya bakınız).
IMOA ve Outokumpu ikisi de aynı uyarıyı yapıyor: PREN yalnızca bir göstergedir, tasarım değeri değildir. Azotun katsayısı da kaynaktan kaynağa 16, 22 veya 30 alınabiliyor. Teklif karşılaştırırken hangi formülün kullanıldığını sorun.
Üst sıcaklık sınırı: dublekslerin unutulan tavanı
Dubleksler yüksek sıcaklık çeliği DEĞİLDİR. AISI 318 için yayımlanan üst servis sıcaklığı yaklaşık 280 – 316 °C bandındadır (Alleima 280 °C, Industeel 280 °C, Outokumpu ASME II-D onayı 316 °C, Macsteel 300 °C). Sebebi mekanik değil metalurjiktir: ferrit fazında alfa-prime çökelmesi ve daha yukarıda sigma fazı tokluğu düşürür.
Sipariş verirken dikkat
Bu iki malzemenin isimleri, sektörün en karışık bölgesidir.
“AISI 318” aslında bir AISI gösterimi değildir. ASTM A240’ta Tip 318 diye bir kalite yoktur. “318” ve “318LN” Avrupa piyasasının 1.4462 için kullandığı lakaplardır; gerçek gösterim UNS S31803 / S32205 ve EN 1.4462‘dir. Sertifikaya “AISI 318” yazdırmayın.
1.4460’ın UNS karşılığında beş kuruluş beş farklı cevap veriyor: Ugitech S31200, Rodacciai S32950, METALCOR / Langley Alloys / Sverdrup Steel ise S32900 diyor. Bileşimler de aynı değildir — EN 1.4460 azotla alaşımlandırılmıştır ve nikeli daha yüksektir; ASTM S32900’de azot şartı yoktur. Sipariş ve sertifikada malzeme numarasını (1.4460) esas alın.
S31803 ile S32205 aynı şey değildir. S32205 krom, molibden ve azotun üst bandını hedefler. Langley Alloys’un ifadesiyle: S32205’e göre üretilmiş malzeme S31803’ü tam olarak karşılar, tersi doğru değildir. IMOA da azot alt sınırının %0,14 olmasının güvenilir kaynaklı imalat için gerekli olduğunu belirtiyor.
Kaynak
AISI 318 iyi kaynaklanır: ön ısıtma gerekmez, kaynak sonrası ısıl işlem normalde gerekmez. Ancak dubleks ilave metal kullanılmalıdır (2209 / E2209 / ER2209) — östenitik ilave metal doğru sonuç vermez. Pasolar arası sıcaklık 150 °C’nin altında tutulur.
Gösterimler, standartlar ve AMS karşılıkları
Aynı çelik, hangi sistemde konuştuğunuza göre farklı isimle anılır. Sipariş ve sertifika karışıklıklarının çoğu buradan çıkar, o yüzden kısaca özetleyelim:
- AISI — Amerikan Demir ve Çelik Enstitüsü’nün kalite adlandırmasıdır (410, 316L gibi). Günlük dilde en yaygın kullanılan isimdir, ama tek başına bir satın alma şartnamesi değildir: bileşim ve mekanik şartlar ASTM standartlarında tanımlanır.
- UNS — ASTM ile SAE’nin ortak Birleşik Numaralandırma Sistemi’dir (S41000 gibi). Kuzey Amerika’da sipariş ve sertifikada esas alınan numaradır ve AISI adından daha kesindir.
- W.Nr / EN — Avrupa malzeme numarası (1.4006 gibi) ve EN adı (X12Cr13 gibi). Avrupa’da esas alınan gösterim budur. AISI karşılığıyla çoğu zaman yaklaşık eşdeğerdir; karbon, kükürt veya molibden sınırları sıklıkla farklıdır.
- AMS — SAE’nin havacılık malzeme şartnameleridir. AMS yalnızca bileşimi değil; ergitme yöntemini, ürün formunu, ısıl işlem durumunu ve muayene şartlarını da bağlar. Havacılık ve savunma siparişlerinde belirleyici olan gösterim budur.
| GÖSTERİM | AISI 329 | AISI 318 |
|---|---|---|
| AISI / ticari ad | AISI 329 | AISI 318 |
| EN malzeme no (W.Nr) | 1.4460 | 1.4462 |
| UNS numarası | S32900 | S31803 |
| AMS şartnameleri | — | — |
| Ürün sayfası | AISI 329 teknik sayfası | AISI 318 teknik sayfası |
İki hatırlatma. Birincisi: AMS numarası ürün formuna ve duruma özeldir. Aynı kalitenin çubuk, sac ve dövme için ayrı AMS şartnameleri olabilir; bir AMS numarası talep etmeden önce hangi ürün formunu istediğinizi netleştirin.
İkincisi: yukarıdaki tabloda AISI adı, malzeme numarası, UNS ve AMS bilgileri Defence Metal ürün sayfalarındaki gösterimlerdir. Farklı bir standart baskısına veya farklı bir ürün formuna göre çalışıyorsanız, malzeme numarasını ve şartname baskısını siparişinize açıkça yazın.